July 2026 - Digital Hate Monthly Report

1Introduction

The findings presented in this report are based on information monitored and documented throughout July 2026. The purpose of monitoring hate speech, fake news, and disinformation is to identify patterns in the use of discriminatory language, track potentially harmful narratives, and document their impacts on the communities targeted by such rhetoric.

In Myanmar, the spread of hate speech and disinformation across social media and other communication channels has contributed to heightened ethnic, religious, and political tensions and may further exacerbate conflicts within communities. This study focuses primarily on violent and inciting content, ethnic- and religion-based insults and attacks, and politically extreme or inflammatory criticism observed on widely used social media platforms, including Facebook, TikTok, and Telegram.

The report examines how hate speech evolved during July in relation to Myanmar’s prevailing political, economic, and social conditions. The findings are intended to serve as a useful reference for peacebuilders, media professionals, policymakers, and civil society organizations.

2Research Methodology

Hate speech is inherently rooted in emotional expression and subjective sentiment; it does not have a universally accepted definition. However, for this particular report, the Burma Human Rights Network (BHRN) defines hate speech as follows:

"Hate speech refers to any form of expression, verbal, written, behavioural, or artistic, that targets a specific individual or group to express severe criticism, condemnation, or to incite hostility and hatred based on protected characteristics. This includes attacks on fundamental rights and identity, such as religion, language, gender, sexual orientation, citizenship, ethnicity, skin colour, beliefs, or physical appearance."

Based on the findings of this study, hate speech is further categorised into the following types:

• Criminalisation: Portraying specific groups as inherent criminals or "sinners."
• Dehumanisation: Stripping individuals of their human qualities or dignity.
• Oppressive Speech: Language used to exert dominance over or bully marginalised groups.
• Incitement: Direct calls for violence, riots, or civil unrest.
• Existential Threat: Characterising specific groups as a fundamental threat to the existence of others.
• Glorification: The celebration or promotion of acts of violence and hatred.

This report documents the dates, posters, communication channels, audience reach, targeted groups, types of hate speech, and methods used to disseminate hate speech.

In the documentation process, the hate speech targeted at vulnerable groups is only documented as hate speech. For instance, hate speech, incitement targeted at religion, ethnicity, citizenship, gender and colour are documented as hate speech. Hate speech targeted not vulnerable groups, especially armed groups and their political organisations such as NUG, KNU, KIO, etc and military personnel are not categorised as hate speech in this report.

In the context of Myanmar’s ongoing political and military tensions, BHRN continuously monitors and documents hate speech disseminated by the military and its associated propaganda channels.

1Data Collection

Monitored Platforms: Data is gathered from Facebook, TikTok, and Telegram channels.

Content Categories

• Hate speech related to ethnicity, religion, politics, and gender.
• Content inciting violence and discrimination.
• Harmful misinformation and inciting posts

2Data/ Methodological Approach

• Manual Monitoring: Members of the Hate Speech Monitoring Team of the organization systematically review and verify specific keywords, phrases, images, and videos to ensure a high level of accuracy in documentation.

3Data Analysis

• Thematic Classification: Content is grouped into specific themes—such as ethnicity, religion, and politics to identify recurring patterns of targeting.
• Level of dissemination: The scale of spread is measured by analysing Engagement (Likes, Shares, Comments) and total Reach.
• Identification of Key Perpetrators: Identifies specific groups and individuals responsible for disseminating hate speech, while assessing their level of influence and broader social impact.

4Ethical Considerations

• Data Confidentiality: All monitored and documented information is stored securely.
• BHRN adheres to a strict policy that prohibits the disclosure of data to the public or unauthorised individuals.

5Limitations

• Platform Coverage: It is not possible to comprehensively monitor all social media platforms
• Encryption Challenges: Some online activities occur on encrypted communication platforms, which pose significant challenges for effective tracking and monitoring.
• Internet Restriction: The research team faces challenges in monitoring the dissemination of hate speech regularly due to restrictions on internet access, and some posts disappear after being posted.

3Monitoring Activities

This report was compiled by monitoring online and print media used by the military junta and its supporters to disseminate hate speech. During July 2026, BHRN conducted a monitoring exercise with the following results:

• Facebook: monitored 3 groups, one page, and 13 accounts; identified 68 incidents of hate speech.
• Telegram: Monitored 24 Channels; identified 28 incidents of hate speech.
• TikTok: Monitored 24 Accounts; identified 18 incidents of hate speech.
• Print Media: Monitored 2 newspapers and 1 journal.

In total, 114 instances of misinformation/disinformation and hate speech were documented during May. The findings are presented using tables, graphs, and clear descriptive text. This report further analyses the root causes and impacts of hate speech and offers recommendations for prevention and mitigation. Due to significant limitations in achieving comprehensive coverage of the entire social media landscape, there may be undocumented incidents of hate speech that fall outside the scope of this report.

Key Findings

1Targeted Groups

• Religious and Ethnic Minorities: Racial persecution of the Rohingya persists through false allegations labelling them as "illegal immigrants from Bangladesh."
• Muslim: Similarly, the broader Muslim community is targeted with religious insults and derogatory slurs, such as "Kalar" and "Pork-abstainers" (Whet-ma-sar), intended to dehumanise and demean.
• Women & LGBT People: Hate speech targeting women frequently employs dehumanising language, sexual harassment, and the exposure of personal information to damage their reputations and social standing.

2Methods of Disseminating Hate Speech and Misinformation/ Disinformation

• Social Media: Hate speech targeting Muslims and Rohingya people is disseminated across social media platforms such as Facebook, TikTok, and Telegram in various formats, including posts, videos, and cartoons, promoting ethnic, religious, and political hatred.
• Disinformation and Misinformation: The deliberate spread of fabricated news to create suspicion among the general public.

3Impacts

The prevalence of these campaigns has led to significant societal consequences:

• Threats to Safety and Dignity: Beyond the psychological impact of online harassment, women and activists face severe threats to their physical safety and personal dignity.
• Obstruction of Peacebuilding: The persistent fueling of racial and religious hatred serves as a major barrier to peacebuilding efforts and a stable democratic transition in Myanmar.

4Findings

1Anti-Muslim Narratives

During the reporting month, the majority of hate speech content documented focused on anti-Muslim narratives. Under this section, anti-Muslim hate speech is analyzed across four subcategories:

1. Anti-Muslim Terrorism Narratives – narratives portraying Muslims as terrorists or criminals;
2. Narratives Portraying Muslims as a Threat to Society – narratives depicting Muslims as a danger to society;
3. Religiously Based Anti-Muslim Narratives – hate speech targeting Muslims on the basis of their religion; and
4. Hate Speech Promoting Hatred Against Islam and Muslims – content intended to incite hatred or hostility toward Islam and Muslims.

Anti-Muslim Terrorism Narratives

A Telegram channel named “Naing Soe and Relatives” (နိုင်စိုးနှင့်အမျိုးများ), which has approximately 5,700 subscribers, disseminated hate speech portraying Muslims as terrorists alongside an image of a Republican candidate from the U.S. state of Texas. The post also contained false and derogatory claims about Islam and Muslims, including insulting the Kaaba and the sacred Black Stone in Mecca, as well as allegations that Muslims engage in interfaith marriages to increase their population and derogatory statements targeting followers of other religions. The content was used to stigmatize Muslims and portray them as a threat to society. နိုင်စိုးနှင့်အမျိုးများ

(See the translation of the attached link below the conclusion (1))

• A hate speech post was shared on the “Naing Soe and Relatives” Telegram channel, using a watermarked image of two men wearing traditional Arab clothing to portray Islam and Muslims as associated with terrorism. The accompanying text mocked and ridiculed Muslims by implying that they forcibly compel followers of other religions to worship the Creator. [နိုင်စိုးနှင့်အမျိုးများ] (See the translation of the attached link below the conclusion (2))
• A Facebook page named “Dr. Peace” disseminated hate speech portraying Rohingya refugees sheltering in Bangladesh as terrorists who support Iran. Drawing on the ongoing political conflict involving the United States, Israel, and Iran, the content portrayed Rohingya people as militants, extremists, and terrorists, thereby promoting anti-Rohingya hatred and stigmatization. [ဒေါက်တာငြိမ်းချမ်းရေး]

(See the translation of the attached link below the conclusion (3))

The Facebook page “The Soul of Myanmar” featured multiple instances of anti-Muslim hate speech in the comments section of a post concerning the separatist conflict in southern Thailand. Under the post, an account named Xyler Vroe Acc described Muslims as troublemakers. Another account, Bin Ah, called for Muslims to be suppressed while their population remains small and portrayed them as terrorists who could eventually seize control of the country. [The Soul of Myanmar Page]

(See the translation of the attached link below the conclusion (4))

Muslims as a Threat to Society

A Facebook account named Ko Ko Aung disseminated hate speech alleging that Muslims living in Myanmar were facilitating the relocation and settlement of Rohingya from northern Rakhine State. The account called for Muslims living in Myanmar to be closely monitored and claimed that Muslims involved in charitable activities were also supplying food to Rohingya staying in mosques. The post further used threatening language, calling for members of the public to collectively take action against them. [Ko Ko Aung ]

(See the translation of the attached link below the conclusion (5))

• Under a post by the Western News Facebook page reporting that Bangladesh was considering discussions with relevant stakeholders in Myanmar to facilitate the return of more than 1.2 million Muslim refugees, numerous comments portrayed Rohingya Muslims as responsible for committing acts of violence in Myanmar. Among the comments, a Facebook account belonging to Kyaw Mya Win described Rohingya as people who cause suffering around the world, while an account named Oo Chit claimed that Bangladesh was planning to wage jihad against Myanmar. [Western News ]

( See the translation of the attached link below the conclusion (6))

A TikTok account named Dhamma Journey disseminated hate speech calling for mosques in Myanmar to be burned and destroyed. Referring to the situation in Rakhine State, the account called on the public to remain vigilant and issued threats and incitement to attack Islamic places of worship in Myanmar. [Dhamma Journey]

(See the translation of the attached link below the conclusion (7))

These cases demonstrate that across all three monitored social media platforms, hate speech was used to portray Muslims as dangerous terrorists and as people who cause harm around the world, framing them as a threat to society.

Anti-Muslim Religious Narratives

• A TikTok account belonging to Ashin Obhasa (Shwe In Pin) shared an approximately 20-year-old religious sermon delivered by nationalist monk U Wirathu, which contains false and misleading information about Islam, thereby disseminating anti-Muslim hate speech. The sermon included derogatory content targeting the Prophet Muhammad, who is highly respected by Muslims, as well as the conduct and character of Muslim religious leaders and clerics. It also used dehumanizing and insulting comparisons related to dietary practices and contained inaccurate claims about Islam and Muslims. [Ashin Obhasa (Shwe In Pin)]

(See the translation of the attached link below the conclusion (8))

Numerous instances of anti-Muslim hate speech were also found in the comments section of a post by the Development Media Group Facebook page reporting that Muslim worship outside a mosque had been prohibited in a park in Ichikawa, Japan. A Facebook account named Khin Mg Tin described Islam as a form of religiously motivated ethnic expansionism, while an account named Athawka Thuka claimed that Muslims continue to use their population and financial resources to interfere with and obstruct followers of other religions. Numerous other comments containing anti-Muslim hate speech were also observed under the post. [Development Media Group Page]

(See the translation of the attached link below the conclusion (9))

The above cases demonstrate that anti-Muslim hate speech was framed through religious narratives portraying Muslims as a “false religion” allegedly seeking to absorb or undermine traditional cultures, as people supposedly attempting to “Islamize” society, and as individuals allegedly seeking to kill Buddhist monks based on purported teachings of the Qur’an. Such narratives use religion-based misinformation, derogatory claims, and hostile portrayals to promote hatred and prejudice against Muslims.

Anti-Muslim Crime Narratives

Under an Eleven Media Facebook post reporting that the military authorities were removing shops and commercial structures around Aung San Stadium, numerous comments containing anti-Muslim hate speech were observed calling for the demolition of a nearby Islamic place of worship, commonly referred to as Tapyin Mosque, along with the surrounding structures.

• A Facebook account named U Kyaw Kyaw called for all buildings in the area to be demolished so that the site could be used exclusively as a sports stadium, effectively advocating for the removal of the mosque. Another account, Ko Aung Paing, claimed that having a religious building near a stadium was inappropriate and brought disgrace to the area. An account named Mg Mg expressed hostility toward the mosque, stating that only members of one’s own ethnic group should prevail and that followers of other religions should not. Meanwhile, an account named Chit Ko Ko Chit Ko Ko mocked the presence of a place near the stadium that, according to the comment, “no one dares to touch,” using threatening and inciting language. [Eleven Media Group Page]

(See the translation of the attached link below the conclusion (10))

These cases indicate how long-standing military propaganda portraying Muslims as terrorists has contributed to narratives in which members of the public perceive Islamic places of worship as sites associated with terrorism. Such narratives can contribute to calls for the destruction or removal of mosques and other Islamic religious institutions.

Based on the aforementioned points, it is evident that the rhetoric characterises Muslims as terrorists, undocumented residents, and criminals, while further extending to direct incitement to violence and murder.

2Identity-based Hate and Harassment

Personal Insults and Name-calling

The Ba Nyunt Telegram channel reposted an audio news report about the death of a female member of a People’s Defence Force (PDF) in Sagaing Region and used the post to disseminate hate speech. The content contained mocking and derogatory language targeting the woman, including remarks intended to insult and undermine her dignity. [Ba Nyunt]

(See the translation of the attached link below the conclusion (11))

An account named DI Thameedaw (II) shared a photograph of social media influencer Hla Nu Htun and disseminated hate speech by mocking her personal choices through vulgar and degrading wordplay. Hla Nu Htun provides online marriage and relationship counselling and shares educational content related to marriage and relationships. [DI Thameedaw ( II)]

(See the translation of the attached link below the conclusion (12))

3Conflict-related false claims

As Myanmar’s civil war between the government military and ethnic armed organizations has continued for decades, both sides have frequently disseminated false and misleading information as part of their propaganda efforts. In particular, supporters of the military authorities have established Facebook pages, TikTok accounts, and Telegram channels to systematically disseminate misinformation and disinformation. Such content includes misleading narratives, fabricated claims, and falsely connected or manipulated information, which are also used to promote hate speech and hostility toward opposing groups.

• Under the title “Religious Destruction Unknown to the People of Upper Myanmar,” a lengthy article was shared on the TikTok account of Ashin Obhasa (Shwe In Pin). The post disseminated false and inflammatory claims about the Kachin Independence Army (KIA), an ethnic armed organization based in Kachin State and one of the major forces engaged in conflict with the military authorities. It falsely claimed that the KIA did not emerge from demands for federalism but instead originated from religious motives following the designation of Buddhism as the state religion. The post further alleged that the KIA was deliberately providing military training and weapons to PDF members in Sagaing Region in order to destroy the area because Sagaing is a region where Buddhism is strongly established. These claims used religion-based misinformation to promote hostility toward the KIA and PDF forces. [အရှင်ဩဘာသ ရွှေအင်ပင်]

(See the translation of the attached link below the conclusion (13))

A Telegram channel named “Hmai Wei” (မှိုင်းဝေ) disseminated hate speech against the People’s Defence Forces (PDF) using an AI-manipulated image allegedly showing PDF members using students as human shields inside a school in Natmauk Township, Magway Region. The channel is reportedly operated by a military officer who supports the military authorities and has repeatedly disseminated misinformation and propaganda targeting PDF and ethnic armed organizations. The post fabricated claims that PDF forces were using civilians as human shields and committing war crimes, thereby portraying them as perpetrators of serious abuses through false and manipulated information. [မှိုင်းဝေ]

(See the translation of the attached link below the conclusion (14))

4Manipulated Content and Misleading Information

In Myanmar, hate speech that deliberately targets political beliefs, religion, and ethnicity continues to be widely used. Successive governments in Myanmar have often exploited religious tensions as a means of diverting attention from political crises. In particular, significant amounts of hate speech targeting Muslims continue to be observed.

• The View of Sue Telegram channel deliberately disseminated hate speech by sharing footage of a religious procession involving Shia Muslims and falsely claiming that Denmark had become an Islamic country. The channel has repeatedly disseminated fabricated and misleading content targeting Islam and Muslims as part of a broader pattern of anti-Muslim hate speech. [View of Sue]

(See the translation of the attached link below the conclusion (15))

• The View of Sue Telegram channel also shared a video depicting a large religious procession involving Shia Muslims and falsely claimed that England had also become an Islamic country. The post portrayed Muslims as expanding their territory and taking control of multiple countries, thereby deliberately promoting hostility and hatred toward Muslims. [View of Sue]

(See the translation of the attached link below the conclusion (16))

The persistence of such manipulated and misleading narratives demonstrates how anti-Muslim sentiment remains deeply rooted in Myanmar, partly as a result of longstanding propaganda by successive military governments. Muslims have repeatedly been portrayed by military authorities as invaders, expansionists, and religious extremists, contributing to continued misconceptions and prejudice between Muslim communities and the wider public.

10Conclusion

During July, the dissemination of political, conflict-related, and ethnic- and religion-based hate speech and false information remained widespread across online social media platforms in Myanmar, particularly Facebook and Telegram. As armed conflicts intensified, opposing groups increasingly engaged in mutual attacks, incitement, the spread of suspicion, and targeted hostility. Hate speech was rapidly disseminated without verification, particularly in connection with reports of armed conflict, civilian casualties, and economic impacts. These practices have deepened divisions and polarization within communities and continue to pose a significant challenge by contributing to instability and potentially fueling violence on the ground.

The dissemination of religious- and ethnic-based hate speech in Myanmar has become increasingly systematic, sustained, and deliberate across social media platforms. In areas controlled by ethnic armed organizations and locations experiencing intense armed conflict, misinformation has been used to target ethnic communities and minorities, while religion has been exploited to incite hostility, promote discrimination, and generate suspicion and distrust.

Furthermore, online actors have used threats, discriminatory language, and mocking or derogatory expressions targeting individuals and communities based on their religion and ideology, with the apparent aim of fostering hatred and hostility. Videos and other media content from foreign countries have also been manipulated and presented out of context as if they were related to current events in Myanmar, contributing to fear, confusion, and hatred among the public.

Translations of the documented posts

The posts below are hate speech documented by BHRN. They are translated here only as evidence for this report.

၁နိဒါန်း

ယခုအစီရင်ခံစာတွေ ရေးသားဖော်ပြထားသော တွေ့ရှိမှုများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ အတွင်းတွင် စောင့်ကြည့်မှတ်တမ်းတင်ထားသော အချက်အလက်များဖြစ်သည်။ အမုန်းစကားများ၊ သတင်းတု သတင်းမှားများကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ရသည့် ရည်ရွယ်ချက်မှာ ခွဲခြားဆက်ဆံသော စကားများကို ရေးသားသည့်ပုံစံများ၊ အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည့် ဇာတ်ကြောင်းများနှင့် ပစ်မှတ်ထားခံရကာ ပြောဆိုခံရသည့် လူ့အစုအဖွဲ့အပေါ် သက်ရောက်မှုများကို စောင့်ကြည့်မှတ်တမ်းတင်ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဆိုရှယ်မီဒီယာနှင့် အခြားဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများပေါ်တွင် အမုန်းစကား (Hate Speech) များ၊ သတင်းတုသတင်းမှားများ ပျံ့နှံ့မှုသည် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးတင်းမာမှုများကို ပိုမိုအားကောင်းစေပြီး လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ပဋိပက္ခများ မြင့်တက်လာစေနိုင်သည်။ ဤလေ့လာမှုတွင် ဖေ့စ်ဘုတ် (Facebook), TikTok, တယ်လီဂရမ် (Telegram) အပါအဝင် လူသုံးများသော ဆိုရှယ်မီဒီယာပလက်ဖောင်းများပေါ်ရှိ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် လှုံ့ဆော်မှုဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများ၊ လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အခြေပြု စော်ကားမှုများ၊ နိုင်ငံရေးအရ ပြင်းထန်သော ဝေဖန်မှုများကို အဓိကထား လေ့လာထားပါသည်။

ဇွန်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိနိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး နှင့် လူမှုရေး အခြေအနေများနှင့် ဆက်စပ်ကာ အမုန်းစကားများ ပြောင်းလဲလာပုံကို ဤအစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားပါသည်။ ဤအချက်အလက်များသည် ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်သူများ၊ မီဒီယာလုပ်သားများ၊ မူဝါဒချမှတ်သူများနှင့် အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများအတွက် အသုံးဝင်သော ကိုးကားချက်တစ်ခုဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

၂သုတေသနနည်းနာ

အမုန်းစကားသည် စိတ်ခံစားမှု အမုန်းတရားပေါ်မူတည်ပြီး ပေါ်ပေါက်လာသော စကားရပ်ဖြစ်သည့်အလျောက် အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုရန် ကျယ်ပြန့်ပြီး တိကျသောဖွင့်ဆိုချက်ဟူ၍ မရှိပေ။ သို့ဖြစ်ရာ ယခုအစီရင်ခံစာ၏ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အမုန်းစကားဖွင့်ဆိုချက်ကို BHRN မှ အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသည်။

တစ်စုံတစ်ဦး သို့မဟုတ် အုပ်စုတစ်စုကို ရည်ရွယ်၍ လူတစ်ဦးကို အကာအကွယ်ပြုရမည့် ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခြင်း၊ ပြစ်တင်ခြင်း၊ ရန်လိုခြင်း၊ မုန်းတီးခြင်း၊ ခွဲခြားနှိမ့်ချဆက်ဆံမှုများကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်း၊ စာဖြင့်ရေးသားခြင်း၊ အမူအယာဖြင့် ဖော်ပြခြင်း၊ အနုပညာဖြင့် ဖော်ပြခြင်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။

လူသားတစ်ဦး၏ ကိုးကွယ်မှု၊ ဘာသာစကား၊ လိင်၊ လိင်စိတ်ခံယူမှု၊ နိုင်ငံသားဇစ်မြစ်၊ တိုင်းရင်းသားဖြစ်မှု၊ အသားအရောင်၊ လူမျိုး၊ ယုံကြည်မှု၊ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်များ စသည့် မွေးရာပါအခွင့်အရေးများကို ထိခိုက်ပြောဆိုခြင်းတို့ကိုဆိုလိုပါသည်။

လေ့လာမှုတွင် တွေ့ရှိသည့် အမုန်းစကားများကို အောက်ပါအတိုင်းပြန်လည်ခွဲခြားပါသည်။

• အပြစ်သားများအဖြစ် ပုံဖော်ရေးသားသည့် အမုန်းစကားများ၊
• နိုင့်ထက်စီးနင်းပြောဆိုသည့် အမုန်းစကားများ၊
• လူအဖြစ်မှ နှိမ့်ချဆက်ဆံသည့်အမုန်းစကားများ၊
• ဆူပူအကြမ်းဖက်မှုကို အားပေးသည့် အမုန်းစကားများ၊
• ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ပုံဖော်ရေးသားသည့် အမုန်းစကားများ၊
• အကြမ်းဖက်မှုနှင့် အမုန်းစကားကြောင့် ကျူးလွန်သည့် လုပ်ရပ်များကို ဂုဏ်ယူစရာအဖြစ်ရေးသားသည့် အမုန်းစကားများ

စသည်တို့ဖြင့် အမျိူးအစားခွဲခြားထားပါသည်။

မှတ်တမ်းတင်ထားသော အချက်အလက်များတွင် အမုန်းစကားကို လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာတွင် ရေးသားသည့် ရက်စွဲ၊ ရေးသားသူအမည်၊ အသုံးပြုသည့် လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာ ပလက်ဖောင်း၊ reach၊ အမုန်းစကား ဦးတည်ပစ်မှတ်များ၊ အမုန်းစကားအမျိုးအစားများ၊ အမုန်းစကား အသုံးပြုထားသော အဓိက အသုံးအနှုန်းတို့ပါဝင်သည်။

အမုန်းစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် အကာကွယ်ပေးရမည့် ဝိသေသလက္ခဏာရှိသောအုပ်စုများကို ပြောဆိုသည့် အမုန်းစကားများကိုသာ အမုန်းစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ မှတ်တမ်းတင်သည်။ ဥပမာ-ဘာသာရေးအရ၊ လူမျိုးစု၊ တိုင်းရင်းသားများအရ၊ ကျားမ ဖြစ်တည်မှုအရ၊ လိင်စိတ်ခံယူမှုအရ၊ အသားအရောင်အရ၊ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုအရ စသည့် ဖြစ်တည်မှုများကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိစွာ မုန်းတီးစေရန် လှုံ့ဆော်သည့် အမုန်းစကားများကို အမုန်းစကားအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အကာကွယ်ပေးရန် မလိုသည့် အုပ်စုများကို ပြောဆိုမှုအား အမုန်းစကားအဖြစ်မသတ်မှတ်ပေ။ ဥပမာ-လက်နက်ကိုင်အစုအဖွဲ့များ၊ နိုင်ငံရေး ဦးဆောင်အဖွဲ့အစည်းများ (NUG,KNU,KIO,etc)၊ စစ်တပ်နှင့်ပတ်သက်သည့်အရာရှိများ၊ စသည့် အစုအဖွဲ့များကို ပြောဆိုမှုအား အမုန်းစကားအဖြစ် မသတ်မှတ်ပေ။

BHRN သည် လက်ရှိမြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် နိုင်ငံရေးစစ်ရေးတင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေချိန်တွင် စစ်တပ်နှင့် ၎င်း၏ဝါဒဖြန့်ချန်နယ်များမှဖြန့်ဝေနေသည့် သတင်းအကြောင်း အရာများတွင် ပါဝင်သည့် အမုန်းစကားအသုံးအနှုန်းများကို နေ့စဥ်လေ့လာစောင့်ကြည့် မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။

၁ဒေတာစုဆောင်းခြင်း (Data Collection)

• စောင့်ကြည့်သည့်ပလက်ဖောင်းများ: Facebook, Tiktok, Telegram channel များမှ ဒေတာများစုဆောင်းခြင်း
• အကြောင်းအရာအမျိုးအစားများ:
• လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် လိင်နှင့်ဆိုင်သော မုန်းတီးရေးစကားများ
• အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို လှုံ့ဆော်သည့် အကြောင်းအရာများ
• အန္တရာယ်ရှိသော မှားယွင်းသတင်းများ(Misinformation)နှင့် လှုံ့ဆော်မှုဆိုင်ရာပို့စ်များ

၂ဒေတာချဉ်းကပ်နည်း (Data Approach)

• စနစ်တကျစစ်ဆေးခြင်း (Manual Monitoring): အမုန်းစကားလေ့လာစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ဝင်များက သတ်မှတ်ထားသော စကားစုများ၊ ပုံများနှင့် ဗီဒီယိုများကို စိစစ်ခြင်း။

၃ဒေတာခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Data Analysis)

• အကြောင်းအရာအလိုက်အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း:လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံရေး စသည့် အကြောင်းအရာများအလိုက် အုပ်စုဖွဲ့ခြင်း။
• ပျံ့နှံ့မှုအတိုင်းအတာ: ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်ရှိ Engagement (Like, Share, Comment) နှင့် Reach ကို တိုင်းတာခြင်း။
• အဓိကထုတ်လုပ်သူများကို ဖော်ထုတ်ခြင်း: Hate speech ပြုလုပ်သည့် အဖွဲ့များ၊ လူပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ၎င်းတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုအား ဆန်းစစ်ခြင်း။

၄။ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာစည်းမျဉ်းများ (Ethical Considerations)

• ဒေတာလျှို့ဝှက်မှု: စောင့်ကြည့်မှတ်တမ်းတင်ထားသော အချက်အလက်များကို အများပြည်သူနှင့် မသက်ဆိုင်သူများထံ မဖော်ပြဘဲ လုံခြုံစွာသိမ်းဆည်းခြင်း။
• သုတေသနပြုလုပ်သူများအပ အခြားသူများ ကြည့်ရှုသုံးစွဲမှုကို ကန့်သတ်ထားခြင်း

၅ကန့်သတ်ချက်များ (Limitations)

• အချို့သော အွန်လိုင်းလှုပ်ရှားမှုများသည် လျှို့ဝှက်ဆက်သွယ်မှုပလက်ဖောင်းများ (Encrypted Platforms) တွင် ဖြစ်ပေါ်နေပြီး စောင့်ကြည့်ရန်ခက်ခဲခြင်း။
• လူမှုကွန်ရက်မီဒီယာတခုလုံးအား ခြုံငုံနိုင်အောင် စောင့်ကြည့်လေ့လာနိုင်မှုမရှိခြင်း။
• စစ်ကောင်စီမှ အင်တာနက်အသုံးပြုမှုကို လျှော့ချခဲ့သည့်အတွက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ရာတွင် အကန့်သတ်များရှိခြင်း။
• အချို့အမုန်းစကား ရေးသားမှုများသည် ပို့စ်တင်ပြီးနောက်ပိုင်း ပျက်သွားခြင်း

၃စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ

အမုန်းစကားများ ဖြန့်ဝေရန်အတွက် စစ်အစိုးရနှင့် ထောက်ခံသူများ အသုံးပြုနေသည့် အွန်လိုင်းနှင့် ပုံနှိပ်မီဒီယာတို့ကို စောင့်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ဤအစီရင်ခံစာကို စုစည်းထားပါသည်။ အထူးသဖြင့် BHRN သည် ၂၀၂၆ခုနှစ် ဇူလိုင်လ တွင် Facebook group ၃ ခု Page ၁ ခု နှင့် Facebook Account ၁၃ ခု စောင့်ကြည့်မှုတွင် အမုန်းစကားတွေ့ရှိမှု ( ၆၈ ) ခု ၊ Telegram Channels ၂၄ ခု မှ အမုန်းစကားတွေ့ရှိ မှု ( ၂၈ ) ခု ၊ Tik Tok account ၂၄ ခုစောင့်ကြည့်ရာတွင် အမုန်းစကားတွေ့ရှိမှု ( ၁၈ ) ခုကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ပုံနှိပ်မီဒီယာ စောင့်ကြည့်မှု အနေဖြင့် သတင်းစာ ၂ စောင် နှင့် ဂျာနယ် ၁ စောင် တို့ကို စောင့်ကြည့်ခဲ့ပါသည်။

ဇူလိုင်လအတွင်း အမုန်းစကားလေ့လာစောင့်ကြည့်မှုတွင် သတင်းတုသတင်းမှားများ၊ အမုန်းစကားဖြန့်ဝေမှု ( ၁၁၄ ) ခုကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ရလဒ်များကို တင်ပြရာတွင် သုတေသနရလဒ်များကို ဇယားများ၊ ဂရပ်များနှင့် ရှင်းလင်းသော စာသားများဖြင့် တင်ပြမည်ဖြစ် သည်။ အမုန်းစကားများ၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများ၊ သက်ရောက်မှုများနှင့် ကာကွယ်တားဆီးရန် နည်းလမ်းများကို အကြံပြုချက်များနှင့်အတူ တင်ပြမည်ဖြစ်သည်။ ဆိုရှယ်မီဒီယာတခုလုံးကို လွှမ်းခြုံနိုင်သည့် လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုမျိုးကို လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် အကန့်သတ်များစွာရှိသဖြင့် မှတ်တမ်းမတင်နိုင်သည့် အမုန်းစကားဖြစ်စဉ်များလည်း ရှိနိုင်ပါသည်။

အဓိက တွေ့ရှိချက်များ

1ပစ်မှတ်ထားခံရသော အုပ်စုများ

• အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအား အစ္စလာမ်မစ်အကြမ်းဖက်၊ ကုလား၊ ဝက်မစား ကဲ့သို့သော အရေးအသားများရေးသား၍ ခွဲခြားနှိမ့်ချ ဘာသာရေးအရ စော်ကားရေးသားမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း။
• ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှ ခိုးဝင်သူများအဖြစ် “ ခိုးဝင်ဘင်္ဂလီ ” “ လူမျိုးလိမ်" "ရိုဂလိမ်" ဟူ၍ အပြစ်သားများ အဖြစ်ပုံဖော်ရေးသား စွပ်စွဲမှုများ ဆက်တိုက်ပြုလုပ်ရေးသား တိုက်ခိုက်မှုများ ။
• အမျိုးသမီးများနှင့် LGBT များအပေါ် ဦးတည်ပစ်မှတ်ထား ရေးသားကြသည့်အမုန်းစကားများတွင် လူအဖြစ်မှ နှိမ့်ချသုံးနှုန်းရေးသားထားမှုများအပါအဝင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားခြင်း၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက်များ ထုတ်ဖော်ခြင်းနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်းစေသော စွပ်စွဲချက်များ ပြုလုပ်ခြင်း။

2အမုန်းစကား၊ သတင်းတုသတင်းမှားများ ဖြန့်ဝေသည့် နည်းလမ်းများ

• ဆိုရှယ်မီဒီယာ (Facebook, TikTok, Telegram) များပေါ်တွင် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များနှင့် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အမုန်းစကားများအား ပို့စ်များ၊ ဗီဒီယိုများ၊ ကာတွန်းများအဖြစ် အသွင်မျိုးစုံ ဖြန့်ဝေခြင်း။
• သတင်းတုများဖြန့်ဝေကာ ပြည်သူလူထုအား သံသယကြီးထွားအောင် ဖန်တီးခြင်းများ။

3သက်ရောက်မှုများ

• အမျိုးသမီးများ၏ လုံခြုံရေးနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာ ထိခိုက်မှု၊ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများအား အွန်လိုင်းနှင့် လက်တွေ့တွင် ခြိမ်းခြောက်နှိပ်စက်မှုများ။
• လူမျိုးရေး ၊ ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ကြီးထွားလာကာ ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်မှုကို ဟန့်တားခြင်း၊ ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးအတွက် အတားအဆီးဖြစ်စေခြင်း။

၄တွေ့ရှိချက်များ

၁မွတ်စလင်ဆန့်ကျင်ရေး အမုန်းစကားဖြန့်ဝေမှုများ

ယခုလတွင် အမုန်းစကားအများစုသည် မွတ်စလင် ဆန့်ကျင်ရေး ဇာတ်ကြောင်းများကို ဦးတည်ရေးသားထားမှုများဖြစ်သည်။ ယခုခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ခေါင်းစဉ်ခွဲ (၄)ခုဖြင့် မွတ်စလင်ဆန့်ကျင်ရေး အမုန်းစကားများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသွားမည်ဖြစ်သည်။

• မွတ်စလင်များအား အကြမ်းဖက်သူများအဖြစ် အပြစ်သားသဖွယ်ပုံဖော်သည့် အမုန်းစကား ဇာတ်ကြောင်းများ၊
• မွတ်စလင်များသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် အန္တရာယ်အဖြစ်ပုံဖော်ထားသည့် အမုန်းစကား ဇာတ်ကြောင်းများ၊
• ဘာသာရေးအခြေပြု မွတ်စလင်ဆန့်ကျင်ရေး ဇာတ်ကြောင်းများ၊
• အစ္စလာမ်နှင့် မွတ်စလင်များအပေါ် အမုန်းပွားစေရန် ရေးသားထားသည့် အမုန်းစကား

ဟူ၍ ခေါင်းစဉ်ခွဲ(၄)ခုဖြင့် ဖော်ပြသွားပါမည်။

• မွတ်စလင်များအား အကြမ်းဖက်သူများအဖြစ် ပုံဖော်သည့် အမုန်းစကား ဇာတ်ကြောင်းများ (Anti-Muslim Terrorism Narratives)

တက္ကဆက်ပြည်နယ် ရီပတ်ဘလီကန်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း၏ ဓါတ်ပုံအားဖော်ပြကာ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအား အကြမ်းဖက်များအဖြစ် Subscriber 5.7k ရှိသည့် နိုင်စိုးနှင့်အမျိုးများ တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်တွင် အမုန်းစကားဖြန့်ဝေထားသည်။ ၎င်းက မက္ကာမြို့တော်ရှိ ကမ္ဘာဦးကျောင်းတော်နှင့် ကျောင်းတော်အတွင်းရှိ ကျောက်မြတ်တော်အား စော်ကားသည့်အပြင် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအား လူဦးရေပြန့်ပွားအောင် သွေးနှောခြင်းများ အခြားဘာသာဝင်များအား စော်ကားခြင်းစသည့် မဟုတ်မမှန် ပြောကြားမှုများဖြင့် အမုန်းစကားဖြန့်ထားသည်။ နိုင်စိုးနှင့်အမျိုးများ

အာရပ်ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ထားသည့် အမျိုးသားနှစ်ဦး၏ ပုံတွင် ရေစာများထိုးကာ အစ္စလာမ်ဘာသာအား အကြမ်းဖက်များအဖြစ် ပုံဖော်ထားသည့် အမုန်းစကားကို နိုင်စိုးနှင့်အမျိုးများ တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်း၏ ဖော်ပြချက်တွင် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များသည် အခြားဘာသာဝင်များအား ဖန်ဆင်းရှင်အား ကိုးကွယ်ရန် အတင်းအဓမ္မ လုပ်ဆောင်နေသည့် သဘောထည့်သွင်းကာ လှောင်ပြောင်သရော်သည့် အရေးအသားများကို တွေ့မြင်ရသည်။ နိုင်စိုးနှင့်အမျိုးများ

ဘင်္ဂလာဒေ့ရှ်ဘက်ခြမ်းတွင် ခိုလှုံနေသော ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်များသည် အီရန်ကို ကြိုဆိုသည့် အကြမ်းဖက်သမားများဖြစ်သည်ဟု ဒေါက်တာငြိမ်းချမ်းရေးဆိုသည့် Facebook Page တွင် အမုန်းစကားဆိုထားသည်။ အမေရိကန် အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့အကြားဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံရေးပဋိပက္ခများကို အခြေခံကာ ရိုဟင်ဂျာများအား စစ်သွေးကြွများ၊ အစွန်းရောက်များ၊ အကြမ်းဖက်များအသွင် ပုံဖော်ကာ အမုန်းစကားဖြန့်ဝေထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာငြိမ်းချမ်းရေး

ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် ခွဲထွက်ရေးအတွက်ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများကို အကြောင်းပြုပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအား ရည်ရွယ်တိုက်ခိုက်သည့် အမုန်းစကားများကို The Soul of Myanmar Page သတင်းဖော်ပြမှုအောက်တွင် အများအပြားတွေ့မြင်ရသည်။ ၎င်း သတင်းဖော်ပြမှုအောက် တွင် Xyler Vroe Acc မှ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအား ပြသနာရှာသူများအဖြစ်လည်းကောင်း၊ Bin Ah ဆိုသည့် ACC မှလည်း မွတ်စလင်များအား လူဦးရေနည်းတုန်း နှိမ်နှင်းသင့်ကြောင်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံပါသိမ်းယူသွားနိုင်သည့် အကြမ်းဖက်များအဖြစ်လည်း ကောင်း အမုန်းစကားဆို ထားသည်။ The Soul of Myanmar Page

• မွတ်စလင်များသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် အန္တရာယ်အဖြစ်ပုံဖော်ထားသည့် အမုန်းစကား ဇာတ်ကြောင်းများ (Muslims as a Threat to Society)

Ko Ko Aung ဆိုသည့် Facebook Acc တွင် ပြည်တွင်းနေမွတ်စလင်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းမှ ရိုဟင်ဂျာများအား နေရာပေးခေါ်သွင်းနေသည်ဟု အမုန်းစကား ဖြန့်ဝေထားသည်။ အဆိုပါအကောင့်မှ ပြည်တွင်းနေမွတ်စလင်များအား သတိထားစောင့်ကြည့်ရန်နှင့် ပရဟိတ လုပ်ဆောင်နေသော မွတ်စလင်များမှာလည်း ဗလီအတွင်းရှိ ရိုဟင်ဂျာများအား စာနပ်ရိက္ခာ ပို့ပေးသူများဖြစ်ကြောင်း၊ လူထုမှ ဝိုင်းဝန်း ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်နေကြောင်း ခြိမ်းခြောက်သည့် အရေးအသားများဖြင့် အမုန်းစကားဆိုထားသည်။ Ko Ko Aung

၁ ဒသမ ၂ သန်းကျော်ရှိသော မွတ်ဆလင်ဒုက္ခသည်များ နေရပ်ပြန်နိုင်ရေးအတွက် မြန်မာနိုင်ငံရှိ သက်ဆိုင်သူအားလုံးနှင့် ဆွေးနွေးရန် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် စဉ်းစားနေ ဆိုသည့် Western News Facebook Page ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်အောက်တွင် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်မျာရိုဟင်ဂျာများအား မြန်မာပြည်တွင် အကြမ်းဖက်မှုများ လုပ်ဆောင်နေသည့်သဖွယ် မှတ်ချက်ရေးသားမှု အများအပြားအားတွေ့မြင်ရသည်။ ယင်းသတင်းဖော်ပြမှုအောက်တွင် Kyaw Mya Win ဆိုသည့် Facebook Acc ပိုင်ရှင်မှ ကမ္ဘာအနှံ့ဒုက္ခပေးနေသူများအဖြစ်လည်းကောင်း Oo Chit ဆိုသည့် Facebook Acc မှလည်း ဘင်္ဂလာဒေ့ရှ်နိုင်ငံက မြန်မာနိုင်ငံအား ဂျီဟတ်လုပ်ရန် ကြံရွယ်နေမှုဖြစ်သည်ဟု အမုန်းစကားများဆိုထားသည်။ Western News

မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းက ဗလီများအား မီးရှို့ဖျက်စီးသင့်ကြောင်း လှုံ့ဆော်မှုတစ်ခုကို Dhamma Journey TikTok Acc တွင် အမုန်းစကားဖြန့်ထားသည်။ ယင်းအကောင့်က ရခိုင်ပြည်နယ်အရေးကိစ္စကို အကြောင်းပြုပြီး ပြည်သူများသတိရှိရန် နှင့် ပြည်တွင်းအစ္စလာမ်ဝတ်ကျောင်းတော်များကို အကြမ်းဖက်ကြရန် ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ပြုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ Dhamma Journey

အထက်ပါအချက်များကို ကြည့်ချင်းဖြင့် လူမှုကွန်ရက်စာမျက်ပလက်ဖောင်း ၃ ခုလုံးတွင် မွတ်စလင်များသည် အန္တရာယ်ရှိသည့် အကြမ်းဖက်သူများ၊ ကမ္ဘာအနှံဒုက္ခပေးသူများအဖြစ် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပုံစံဖြင့် ပုံဖော်ရေးသားထားသည့် အမုန်းစကားများကို တွေ့ရှိရသည်။

• ဘာသာရေးအခြေပြု မွတ်စလင်ဆန့်ကျင်ရေး ဇာတ်ကြောင်းများ (Anti-Muslim Religious Narratives)

လွန်ခဲ့သော နှစ် ၂၀ ဝန်းကျင်က အမျိုးသားရေးဆရာတော် ဦးဝီရသူ ဟောပြောခဲ့သည့် အစ္စလာမ်ဘာသာအား မမှန်မကန်သော အချက်အလက်များပါဝင်သည့် တရားဗီဒီယိုဖိုင်တခုအား ပြန်လည်ဖော်ပြကာ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအား အမုန်းစကားဖြန့်ဝေမှုကို အရှင်ဩဘာသ (ရွှေအင်ပင် ) ဆရာတော်မှ ၎င်း၏ TikTok Acc တွင် မျှဝေထားသည်။ အဆိုပါ တရားတွင် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ၏ လေးစားအားထားရသော တမန်တော်မိုဟာမက်နှင့် ဘာသာရေး ခေါင်းဆောင် မော်လဝီများ၏ကျင့်ဝတ်များအား စော်ကားသော အကြောင်းအရာများ၊ ဝတ်သားမစားခြင်းနှင့်ပတ်သက်ပြီး လူအဖြစ်မှနှိမ့်ချကာ မမှန်ကန်သော အချက်အလက် အကြောင်းအရာများဖြင့် ခိုင်းနှိုင်း စော်ကားထားသော အသုံးအနှုန်းများကို ဟောပြောထားသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်၊ အရှင်ဩဘာသ ( ရွှေအင်ပင် )

ဂျပန် အီချီကာဝါမြို့တွင် ဗလီပြင်ပ ပန်းခြံ၌ မွတ်ဆလင်ဝတ်ပြုမှုကို တား မြစ်ဆိုသည့် Development Media Group Page သတင်းဖော်ပြချက်၏ အောက်တွင် အစ္စလာမ်ဘာသာအား အမုန်းစကားဖြန့်ဝေမှု အများအပြားကို တွေ့မြင်ရသည်။ ဘာသာရေးအရောင်ပြ လူမျိုးရေးနယ်ချဲ့သည့် လုပ်ရပ်ဖြစ်သည်ဟု Khin Mg Tin ဆိုသည့် Facebook Acc မှ မှတ်ချက်ပြုထားသလို Athawka Thuka Acc မှလည်း အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များသည် လူအင်အားနှင့်ငွေအင်အားကို အားပြုကာ အခြားဘာသာဝင်များ နှောင့်ယှက်ဟန့်တားမှုများ ပြုလုပ်နေဆဲဖြစ်သည်ဟု အမုန်းစကားရေးသားထားသည်။ ယင်းကဲ့သို့ အမုန်းစကားမှတ်ချက် အများအပြားကို အဆိုပါ သတင်းဖော်ပြမှုအောက်တွင် တွေ့မြင်ရသည်။ Development Media Group Page

အထက်ပါအမုန်းစကားများကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် မွတ်စလင်များသည် ဘာသာရေးကို အကြောင်းပြုပြီး ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ဝါမြိုနေသည့် မိစ္ဆာဘာသာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အစ္စလာမ် မိုက်ဇေးရှင်းလုပ်ရန် ကြံစည်နေသူများအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကုရ်အာန်ကျမ်းစာအရ ဘုန်းကြီးများကို သတ်ရန် လုပ်ဆောင်နေကြောင်း စသည့် ဘာသာရေးကို အခြေပြုပြီး မွတ်စလင်ဆန့်ကျင်ရေးကို ရေးသားထားသည့် အမုန်းစကားများကို တွေ့ရှိရသည်။

• မွတ်စလင်များကို ရာဇဝတ်သားများအဖြစ်ပုံဖော်သည့် အမုန်းစကားဇာတ်ကြောင်းများ (Anti-Muslim Crime Narratives)

ရန်ကုန်မြို့ရှိ အထင်ကရနေရာတခုဖြစ်သည့် အောင်ဆန်းအားကစားကွင်းဘေးပတ်လည်ရှိ ဆိုင်ခန်းများအား စစ်အစိုးရမှ ဖယ်ရှားနေသည်ဆိုသည့် Eleven Media ၏ သတင်းဖော်ပြမှု အောက်တွင် အောင်ဆန်းကွင်းအနီးအနားရှိ အစ္စလာမ့်ဝတ်ကျောင်းတော် တခြမ်းပဲ့ဗလီကိုပါ တပါးတည်းဖျက်သိမ်းရန် လှုံဆော်သည့် အမုန်းစကားအများအပြားကို တွေ့မြင်ရသည်။ U Kyaw Kyaw ဆိုသည့် Facebook Acc မှ မည်သည့်အဆောက်အအုံမဆို အကုန်ဖျက်စီးကာ အားကစားကွင်းသီးသန့်လုပ်ဆောင်သင့်သည်ဟု ဗလီအား ဖျက်သိမး်ရန် လှုံဆော်ထားသည်။

ကိုအောင်ပိုင် Facebook Acc မှလည်း အားကစားကွင်းနှင့်သက်ဆိုသည့်နေရာတွင် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံရှိခြင်းသည် ကျက်သရေယုတ်သည်ဟု ဆိုထားသည်၊ ထို့ပြင် Mg Mg ဆိုသည့် Facebook Acc မှလည်း ကိုယ့်လူမျိုးအချင်းချင်းသာ နိုင်ကြောင်း၊ အခြားဘာသာဝင်များ တော့မနိုင်ကြောင်း ဗလီအား မဖျက်သိမ်းခြင်းအပေါ် အမုန်းစကားဆိုထားသည်၊ ချစ်ကိုကို ချစ်ကိုကို ဆိုသည့် Acc မှလည်း အဆိုပါ ကစားကွင်းအနီးတွင် မည်သူမှမထိရဲသည့် နေရာတခုရှိသည်ဆိုကာ လှောင်ပြောင်သရော်ကာ ခြိမ်းခြောက် လှုံ့ဆော်မှုကို ပြုလုပ်ထားသည်။ Eleven Media Group Page

အထက်ပါအချက်များကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ခေတ်အဆက်ဆက် မွတ်စလင်များအား အကြမ်းဖက် သမားများအဖြစ် ပုံဖော်ထားသည့် စစ်ကောင်စီ၏ ဝါဒဖြန့်ချီမှုကြောင့် မြန်မာပြည်သူအများစုသည် အစ္စလာမ့်ဝ်တ်ကျောင်းတော်များသည် အကြမ်းဖက်နေရာများအဖြစ်သတ်မှတ်ကာ ဖျက်စီးရန် လှုံ့ဆော်မှုများကိုပါတွေ့ရှိရသည်။

၂ပုဂ္ဂလိက အမှတ်သညာအခြေပြု အမုန်းစကားနှင့် နှောင့်ယှက်စော်ကားမှုများ

(Identity-based Hate and Harassment)

• ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ စော်ကားခြင်းနှင့် အမည်ပျက်ခေါ်ဆိုခြင်း

(Personal Insults and Name-calling)

စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး ကျဆုံးကြောင်း အသံ သတင်း၏ ဖော်ပြမှုကို BaNyunt တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်တွင် ပြန်လည်ဖော်ပြကာ အမုန်းစကားဖြန့်ဝေထားသည်။ အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ဂုဏ်သိက္ခာအား စော်ကားသည့် အရေးအသားများဖြင့် လှောင်ပြောင်သရော်ထားသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။ Ba Nyunt

DI Thameedaw ( II) ဆိုသည့် အကောင့်မှ Social Influencer လှနုထွန်း၏ ဓာတ်ပုံအား ဖော်ပြကာ အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရွေးချယ်မှုဆိုင်ရာများအား ယုတ်ရင်းကြမ်းတမ်းသသည့်ကစားလုံးများဖြင့် လှောင်ပြောင်သရော်ကာ အမုန်းစကားဖြန့်ဝေထားသည်။ လှနုထွန်းသည် အိမ်ထောင်ရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးလုပ်ငန်းများကို အွန်လိုင်းမှတဆင့် လုပ်ကိုင်နေသူဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်ရေးကိစ္စဆိုင်ရာများအား အသိပညာပေးခြင်းများကို တဆင့်ပြန်လည်မျှဝေနေသူဖြစ်သည်။ DI Thameedaw ( II)

၃လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခအရေးနှင့်ပတ်သက်ပြီး သတင်းမှားဖြန့်ချိမှု

(Conflict-related false claims)

မြန်မာနိုင်ငံ၌ အစိုးရစစ်တပ်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် စစ်တပ်များအကြား ဖြစ်ပွားနေသော ပြည်တွင်းစစ်သည် နှစ်ပေါင်းကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်အကြား ဝါဒဖြန့်ချီမှုအတွက် သတင်းအတုသတင်းအမှားများကို ဖြန့်ဝေလေ့ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အစိုးရစစ်တပ်ကို ထောက်ခံသူများမှ Facebook Page ၊ Tiktok Acc ၊ Telegram ချန်နယ်များကိုဖွင့်လှစ်ကာ သတင်းတုသတင်းအမှားများအား တစိုက်မတ်မတ် ဖြန့်ဝေနေကြသည်။ ၎င်းတို့က ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားသော သတင်းများ၊ လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော သတင်းများ၊ မမှန်မကန်ချိတ်ဆက်ထားသော သတင်းများဖြင့် အမုန်းစကားကို ဖြန့်ဝေ နေကြသည်။

• အညာသားများမသိသော ဘာသာရေးပျက်စီးခြင်းဆိုသည့် ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဆောင်းပါးရှည်တခုကို အရှင်ဩဘာသ ရွှေအင်ပင် ဆရာတော်၏ TikTok Acc တွင် မျှဝေထားသည်။ ၎င်းပို့စ်တွင် စစ်ကောင်စီ၏အဓိကစစ်မျက်နှာဖွင့်ထားရသည့် ကချင်ပြည်နယ်အခြေစိုက် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်တခုဖြစ်သည့် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် KIA အား ဖက်ဒရယ်အရေးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အဖွဲ့အစည်းမဟုတ်ကြောင်း အမုန်းစကားဆိုထားသည်။ ၎င်းက KIA သည် ဗုဒ္ဓဘာသာအား နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲပြီးနောက် ဘာသာရေးအရ ထွက်ပေါ်လာသော အဖွဲ့ဖြစ်ကြောင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းက PDF များအား စစ်ပညာ၊ လက်နက်ထောက်ပံ့မှုသည် စစ်ကိုင်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာထွန်းကားရာဒေသဖြစ်သည့်အတွက် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖျက်စီးခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ဘာသာရေးကို အသုံးချ မမှန်ကန်သော အချက်အလက်များဖြင့် အမုန်းစကား ဆိုထားသည်။ အရှင်ဩဘာသ ရွှေအင်ပင်

မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ နတ်မောက်မြို့နယ်အတွင်းက စာသင်ကျောင်းတကျောင်းအတွင်း ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်များက ကျောင်းသားကျောင်းသူများအား လူသားဒိုင်ပြုလုပ်ထားသည်ဟုဆိုကာ AI ဖြင့်ပြုပြင်ထားသော ဓာတ်ပုံတပုံကို အသုံးပြုကာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်များအား အမုန်းစကားကို မှိုင်းဝေတယ်လီဂရမ်ချန်နယ်တွင် ဖြန့်ဝေထားသည်။ အဆိုပါ ချန်နယ်သည် စစ်ကောင်စီထောက်ခံသူဗိုလ်ကြီးတစ်ဦးအသုံးပြုသည်ဟု သိရပြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်များနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တပ်များအား သတင်းအမှားများဖြင့် ဝါဒဖြန့်ချီမှုကို အစဉ်အမြဲ လုပ်ဆောင်နေသူဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အမုန်းစကားဆိုမှုတွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်များသည် လူသားဒိုင်းအသုံးပြကာ စစ်ရာဇဝတ်မှုကို ကျူးလွန်နေသည်ဟု လုပ်ကြံဖန်တီးထားသည်။ မှိုင်းဝေ

၄လှည့်ဖြားရန် ပြုပြင်ဖန်တီးထားသော အကြောင်းအရာများ

(Manipulated Content )

မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံရေးအရ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် လူမျိုးရေးကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဦးတည်တိုက်ခိုက်သည့် အမုန်းစကားဖြန့်ဝေမှုကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ်အသုံးပြုနေဆဲပင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာအစိုးရအဆက်ဆက်သည် နိုင်ငံရေးအကြပ်အတည်းမှ လွတ်မြောက်ရန် ဘာသာရေးပဋိပက္ခများကို ဖန်တီးလေ့ရှီကြသည်။ အထူးသဖြင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအပေါ် ဦးတည်တိုက်ခိုက်သည့် အမုန်းစကားအများအပြားကို တွေ့မြင်ရသည်။

• ရှီယာမွတ်စလင်များ၏ ဘာသာရေးအခမ်းအနားလှည့်လည်မှုကို ဖော်ပြကာ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသည် အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သွားပြီးဆိုသည့် အမုန်းစကားဖြန့်ဝေမှုကို View of Sue တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်တွင် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဦးတည်တိုက်ခိုက်ထားသည်။ အဆိုပါ ချန်နယ်သည် အစ္စလာမ်ဘာသာအား လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော သတင်းများဖြင့် တစိုက်မက်မက် အမုန်းစကားဖြန့်ချီမှုကို ပြုလုပ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ View of Sue
• View of Sue တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်ကပင် ရှီယာမွတ်စလင်များ၏ လူအစုအဖွဲ့ဖြင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားလှည့်လည်မှု ဗီဒီယိုဖိုင်တခုအား မျှဝေကာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည်လည်း အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံအဖြစ် ကူးပြောင်းသွားပြီဟု အမုန်းစကားဖြန့်ဝေထားသည်။ ၎င်းက အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များသည် နယ်မြေချဲ့ထွင်ကာ နိုင်ငံအများအပြားအား သိမ်းယူနေသည့်အသွင် ရေးသားထားသည့်အတွက် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအပေါ် အမုန်းတရားပွားများရန် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဦးတည်တိုက်ခိုက်ထားသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။ View of Sue

မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်အစိုးရအဆက်ဆက် ဝါဒမှိုင်းတိုက်မှုကြောင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအပေါ် မုန်းတီးမှုသည် အမြစ်တွယ်နေဆဲပင်ဖြစ်သည်။ စစ်အစိုးသည် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအား ကျူးကျော်သူများ၊ နယ်မြေချဲ့ထွင်သူများ၊ ဘာသာရေအစွန်းရောက်သူများအဖြစ် ပုံဖော်ထားသည့်အတွက် ပြည်သူလူထုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအကြား အထင်မြင်လွဲမှားမှုရှိနေဆဲပင်ဖြစ်သည်။

၁၀နိဂုံး

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဇူလိုင်လအတွင်း အွန်လိုင်း လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာများ ဖြစ်သော Facebook နှင့် Telegram ပေါ်၌ နိုင်ငံရေး၊ ပဋိပက္ခနှင့် လူမျိုးရေး/ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အမုန်းစကား (Hate Speech) နှင့် သတင်းအမှား ဖြန့်ဝေမှုများ ဆက်လက် မြင့်မားလျက်ရှိသည်။၊ စစ်ရေးပဋိပက္ခများ ပိုမိုပြင်းထန်လာမှုနှင့်အတူ ရန်ဘက်အုပ်စုအသီးသီးမှ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် ပုတ်ခတ်လှုံ့ဆော်ခြင်း၊ သံသယပွားစေခြင်းနှင့် ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခြင်းများကို ပိုမိုပြုလုပ်လာကြသည်။ အထူးသဖြင့် စစ်ပွဲသတင်းများ၊ အရပ်သားထိခိုက်မှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များနှင့် စီးပွားရေး ရိုက်ခတ်မှုများအပေါ် အခြေခံ၍ စိစစ်မှုမရှိဘဲ အမုန်းစကားများ အလျင်အမြန် ပျံ့နှံ့ခဲ့ရာ၊ အဆိုပါ အပြုအမူများသည် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း သဘောထားကွဲလွဲမှုနှင့် စိတ်ဝမ်းကွဲမှုများကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေကာ မြေပြင်တွင်လည်း မတည်ငြိမ်မှုနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို ပိုမိုမီးထိုးပေးသည့် စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်အဖြစ် ဆက်လက် တည်ရှိနေပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးနှင့် လူမျိုးရေးအခြေခံသည့် အမုန်းစကား (Hate Speech) ဖြန့်ဝေမှုများမှာ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်တွင် ပိုမိုစနစ်တကျနှင့် အရှိန်အဟုန်မပြတ် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လုပ်ဆောင်လာကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်ဒေသများနှင့် စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် နေရာများတွင် သတင်းအမှားများကို အခြေခံ၍ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများနှင့် လူနည်းစုများအပေါ် ပန်းတိုင်ထားကာ ဘာသာရေးကို ခုတုံးလုပ်လှုံ့ဆော်မှုများ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ၊ သံသယပွားစေသော ပြောဆိုမှုများ မြင့်တက်ခဲ့သည်။

ထို့ပြင် ဘာသာရေးနှင့် အယူဝါဒဆိုင်ရာများအပေါ် အခြေခံကာ မုန်းတီးမှုများ ပေါ်ပေါက်လာစေရန် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် ခြိမ်းခြောက်စကားများနှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံသည့် အသုံးအနှုန်းများ၊ လှောင်ပြောင် သရော်သည့်အရေးအသားများဖြင့် ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ပြည်ပနိုင်ငံမှ ရုပ်သံများကို အပြောင်းအလဲလုပ်၍ လက်ရှိဖြစ်စဉ်သဖွယ် အလွဲသုံးစားလုပ်ကာ ပြည်သူများအကြား ထိတ်လန့်မှုနှင့် မုန်းတီးမှုဖြစ်အောင် လှုံ့ဆော်ခဲ့ကြသည်။