1Introduction
During September, a total of 100 items related to hate speech, fake news, and misinformation were documented across Facebook, TikTok, and Telegram. Of these, 40 items were recorded on Facebook, 33 on Telegram, and 27 on TikTok.
During the month, Ma Ba Tha monks, who have played a leading role in ultranationalist movements, conducted inspections of mosques and pressured local authorities. In response to pressure from Ma Ba Tha, local administrative authorities took measures to close mosques [1]. Hate speech targeting Muslims and related communities was identified in connection with these incidents. Hate speech was also observed in response to U Kyaw Moe Tun, Myanmar’s Permanent Representative to the United Nations, joining representatives of other countries who walked out of the UN General Assembly hall during Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu’s address.
The hate speech identified in September targeted individuals and communities on the basis of religion, ethnicity, and gender, with Muslims, Rohingya, and women being particularly targeted. The narratives included assigning collective blame to religious and ethnic groups, associating them with violence and criminality, denying their citizenship, dehumanizing them, and subjecting women to sexually abusive and degrading remarks.
Among the identified categories of hate speech, Guilt Attribution was the most prevalent, followed by Bullying and Harassment as the second most common category, Dehumanization as the third, and Threat Construction as the fourth.
Rather than reproducing the hate speech contained in individual posts, this report focuses on recurring narratives and the ways in which targeted individuals and communities are portrayed across the documented content.
2Research Methodology
As hate speech is generally understood as language or expression arising from hostility or hatred, there is no single universally agreed or comprehensive definition of the term.
For the purposes of this report, BHRN applies the following working definition of hate speech: Hate speech refers to any expression, whether verbal, written, behavioural, or artistic, that targets an individual or group on the basis of protected characteristics and involves severe criticism, condemnation, hostility, hatred, or discriminatory or degrading treatment directed at those characteristics.
For the purposes of this study, protected characteristics include an individual's religion, language, sex, sexual orientation, national origin, ethnicity, skin colour, race, beliefs, citizenship, and physical characteristics, among others.
The hate speech identified during the study was further categorised according to the nature and form of the content. The categories include:
- hate speech portraying targeted individuals or groups as perpetrators or wrongdoers;
- hate speech asserting superiority or dominance over targeted individuals or groups;
- dehumanising or degrading hate speech;
- hate speech that encourages or promotes violence or social unrest;
- hate speech expressed in the form of threats or threatening narratives; and
- hate speech that celebrates or glorifies acts of violence or other actions committed as a result of hatred.
Other forms of hate speech identified during the monitoring period were also categorised according to their characteristics and content.
The documented data include the date on which the content was posted on a social media platform, the name of the author, the social media platform used, reach, the targets of the hate speech, the categories of hate speech, and key terms or expressions used in the content.
In documenting hate speech, BHRN records only content targeting groups with protected characteristics. For example, expressions that deliberately promote hatred against individuals or groups on the basis of religion, ethnicity, gender identity, sexual orientation, skin colour, or citizenship are classified as hate speech. Statements targeting groups that do not fall within the scope of protected characteristics are not classified as hate speech. These include armed groups, political leadership organisations such as the National Unity Government (NUG), the Karen National Union (KNU), and the Kachin Independence Organisation (KIO), as well as military officials and other related entities [2].
Amid ongoing political and military tensions in Myanmar, BHRN conducts daily monitoring and documentation of hate speech contained in news and other content disseminated by the military and its propaganda channels.
[2] United Nations, United Nations Strategy and Plan of Action on Hate Speech: Guidance on Addressing Hate Speech in the Field. ↩
3Data Collection
For this report, BHRN conducted qualitative monitoring of three Facebook groups, two Facebook pages, and 13 Facebook accounts, as well as 24 Telegram channels and 24 TikTok accounts, during September 2026. The study systematically analysed and documented identified hate speech, fake news, and misinformation, including the date of publication, social media platform, author’s name, categories of hate speech, fake news, and misinformation, keywords, and targeted individuals or groups.
Because examining each post as an isolated incident is insufficient to identify broader patterns, this report analyses recurring narratives by grouping repeated expressions, targeted individuals and communities, and similar patterns of representation across the documented content.
Key Findings
A total of 100 items of hate speech were identified in September 2026.
4Distribution by Platform
5The figure illustrating types of hate speech
6The figure illustrating the number of hate speech targets
7Keywords used by hate speech writers
8Findings
Findings on Facebook
A total of 40 posts were documented on Facebook, comprising 37 items of hate speech, one item of fake news or misinformation, and two other items. The most frequently identified categories of hate speech were Guilt Attribution (29 items), Bullying and Harassment (6 items), and Dehumanization (2 items). The primary targets were Rohingya people (19 items), Muslims (17 items), and women (2 items).
Hate Speech Targeting Rohingya People
One of the prominent narratives portrayed Rohingya as “illegal Bengalis” and undocumented foreign entrants who had unlawfully crossed into Myanmar. In response to an article about Rohingya and Myanmar’s Spring Revolution published on The Irrawaddy’s Facebook page, users characterized the news outlet as a media organization that supported the Taliban. They also denied that Rohingya belonged in Myanmar, portraying them as illegal entrants involved in terrorism and as Bangladeshi nationals.
Some posts went beyond denying Rohingya identity and called for their removal from Myanmar. Other posts argued that opposition to the military coup was necessary while urging both opponents and supporters of the coup to reject Rohingya.
Under a news post published by The Irrawaddy-Burmese, the Facebook account Yetwingyi Kyaung(ရေတွင်းကြီးကျောင်း) portrayed Rohingya as illegal entrants, invaders, and terrorists. The account also used hate speech to depict Rohingya as seeking to expand their influence and take over territory through population growth. The comment received support from 58 users.
(See the translation of the attached link below the conclusion (1))
The Facebook account Min Paing Soe also commented under The Irrawaddy-Burmese’s news post, asserting that Rohingya were merely illegal entrants, that no Rohingya ethnic group existed in Myanmar, and that the Rohingya issue was unrelated to Myanmar. The comment portrayed Rohingya as terrorist infiltrators, reflecting a narrative that denies their identity and belonging in the country.
(See the translation of the attached link below the conclusion (2))
Furthermore, AK Media published hate speech portraying Rohingya people as perpetrators of crimes, alleging that they were engaged in terrorist activities along the Bangladesh–Myanmar border and were involved in kidnapping people from refugee camps, committing rape, abducting and killing individuals, and distributing narcotics.
(See the translation of the attached link below the conclusion (3))
Furthermore, in a news post published on the BBC Burmese Facebook page reporting on Bangladesh’s speech at the United Nations regarding the proposed repatriation of 1.2 million Rohingya from Bangladesh to Myanmar, the Facebook account Ko Thein Win posted comments portraying Rohingya as perpetrators who had entered Myanmar illegally. The comments called for Myanmar to refuse the repatriation of Rohingya and accused them of seeking to expand their religion and seize Myanmar’s territory.
The comments promoted hate speech by depicting Rohingya as a threat to the country’s territorial integrity and religious identity. The post received support from 55 users.
(See the translation of the attached link below the conclusion (4))
Comments comparing Rohingya population growth to that of animals were also identified. The Facebook account Soe Win Than posted a hate speech comment in response to a BBC Burmese post about the proposed repatriation of Rohingya from Bangladesh to Myanmar.
The comment portrayed Rohingya as seeking to expand their territorial presence through population growth, framing them as a threat and assigning collective blame to the community. It also used dehumanizing and derogatory language to demean Rohingya. The comment received support from six users.
(See the translation of the attached link below the conclusion (5))
Overall, the anti-Rohingya narratives identified on Facebook reflected several recurring patterns: denial of Rohingya identity; portrayal of Rohingya people as illegal immigrants; framing their population growth as a threat to Myanmar; and calls for their exclusion from the country through legal or other means.
Hate Speech Targeting Muslims
On the 25th anniversary of the September 11 attacks, the Voice of Unity Facebook page published hate speech portraying Muslims as collectively responsible for the terrorist attacks against the United States, which it characterized as a Christian country. The post framed Muslims as perpetrators of terrorism and assigned collective blame to the religious community.
The same page also shared a video depicting a conflict in England, another country characterized as Christian, and claimed that Muslims were attempting to impose Sharia law. The post asserted that English people were already expelling Muslims before it was too late. By presenting Muslims as a collective threat to the country, the content reinforced a narrative of guilt attribution and hostility towards Muslims.
(See the translation of the attached link below the conclusion (6))
In another instance, nationalist movement supporter and singer Lin Htike Aung released a music video featuring lyrics that portrayed Myanmar people as naïve and warned that they would soon face severe hardship. The lyrics also declared that “we will protect our race and religion” and expressed opposition to Myanmar falling under the influence of “evil forces.”
The video depicted members of Myanmar’s ethnic communities arguing and fighting while a Muslim man watched and laughed. Through these lyrics and visual portrayals, the video represented Muslims as evil and framed them as a threat to the country’s religious and national identity. This narrative promoted religiously based exclusion and dehumanization by portraying Muslims as malevolent outsiders who threatened Myanmar’s society.
(See the translation of the attached link below the conclusion (7))
Findings on Telegram
A total of 33 items were documented on Telegram, comprising 28 items of hate speech and five items of fake news or misinformation. Unlike the findings from other social media platforms, Telegram contained the highest proportion of hate speech targeting women. Women were the most frequently targeted group, followed by Muslims and Rohingya people.
Hate Speech Targeting Women
Hate speech targeting women on Telegram included sexual harassment, sexual humiliation, and allegations involving women’s sexual conduct. These narratives frequently used sexualized insults and personal shaming to discredit women associated with resistance movements.
The military propaganda Telegram channel Ba Nyunt published content claiming that women who joined resistance groups were being exploited as sex workers. The posts further suggested that their parents would be devastated if they learned about their daughters’ alleged experiences. Such content used sexual humiliation to stigmatize women associated with resistance movements.
(See the translation of the attached link below the conclusion (8))
Another example involved a cartoon depicting women participating in the Civil Disobedience Movement (CDM), which opposes the military regime, as sex workers. The cartoon, drawn by cartoonist Moe Tain, referred to a supposed modern marketplace for CDM participants and was circulated by the military propaganda Telegram channel Hmaing Wai. The content used the arrival of US military personnel at Pattaya Beach in Thailand as a backdrop to sexually demean women involved in the CDM.
(See the translation of the attached link below the conclusion (9))
The military propaganda channel DI Thameedaw (II) circulated content accusing a woman involved in fundraising for resistance groups of misappropriating donations. The post also compared her to a monkey, using dehumanizing language to discredit her and undermine her credibility.
(See the translation of the attached link below the conclusion (10))
In another post, DI Thameedaw (II) shared images of women allegedly involved in a drone attack on Tada-U Airport. The post used sexually derogatory language, claiming that the women had joined the resistance because they were unable to attract male partners. This narrative used sexual humiliation to undermine women’s political convictions and portray their participation in resistance activities as a consequence of their perceived sexual or romantic status.
(See the translation of the attached link below the conclusion (11))
The military propaganda channel Naypyitaw also circulated content targeting Ma Kyi Pya, a secretary of the National Unity Government (NUG). The post accused her of stealing funds and engaging in an alleged sexual relationship with Muslim men. By combining unsubstantiated allegations of financial misconduct with sexualized accusations involving Muslims, the content used gender-based harassment to attack her personal reputation and political standing.
(See the translation of the attached link below the conclusion (12))
Taken together, these findings indicate that gender-based hate speech on Telegram frequently relied on sexual humiliation, personal shaming, and gender-based degradation. Women associated with resistance movements were targeted through sexualized allegations and degrading portrayals intended to discredit their political participation and damage their reputations.
Hate Speech Targeting Muslims
During September, hate speech concerning Muslim places of worship was particularly prevalent on Telegram. The documented content frequently portrayed Muslims as aggressors who threatened Buddhist religious sites, engaged in unlawful encroachment, or sought to expand their religious presence at the expense of Buddhist communities.
The Telegram account Naing Soe and Associates published content under the mocking headline “Pyinmana Stan.” The post used sarcastic and derogatory language to accuse Muslims of occupying Buddhist religious property and constructing places of worship on those sites. It portrayed Muslims as aggressors, reinforcing a narrative that framed Muslim religious activities as a threat to Buddhist communities.
(See the translation of the attached link below the conclusion (13))
The Telegram channel Naung Taw Lay also published hate speech alleging that Muslims were renovating Miba Zay Mosque in U Puttaw Ward, Aungmyethazan Township, Mandalay, despite the mosque reportedly having been sealed. The content portrayed Muslims as invaders and terrorists, framing the alleged renovation as evidence of a broader threat posed by the Muslim community.
(See the translation of the attached link below the conclusion (14))
Similarly, the Telegram channel bone kyaw mg published hate speech portraying Muslims as outsiders who had entered and settled in the country as unwelcome guests. The content used dehumanizing language to demean Muslims and undermine their sense of belonging in Myanmar.
(See the translation of the attached link below the conclusion (15))
Overall, the Telegram findings reveal recurring anti-Muslim narratives that portray Muslim religious activities as unlawful or threatening, depict Muslims as foreign intruders or terrorists, and use derogatory and dehumanizing language to undermine their legitimacy and belonging in Myanmar.
Findings on TikTok
A total of 20 instances of hate speech were documented on TikTok. Muslims were the primary targets, followed by Rohingya. The identified categories of hate speech were Guilt Attribution (11 cases), Bullying and Harassment (5 cases), and Threat Construction (4 cases).
Hate Speech Targeting Muslims
Content encouraging discrimination against Muslims in relation to property ownership was identified on TikTok. The account Emojiis called for people not to sell houses or apartments to Muslims in predominantly Myanmar-populated neighbourhoods. The posts portrayed Muslims as a threat, claiming that selling property to them could make it difficult for Myanmar people to continue living in those neighbourhoods, and urged restrictions on Muslim property ownership.
(See the translation of the attached link below the conclusion (16))
The same account, Emojiis, also disseminated misleading and hateful content by sharing a video showing the exterior of Shwe Bon Thar Mosque in Shwe Nyaung, Shan State, and falsely claiming that the mosque was being expanded under the pretext of earthquake damage.
Although freedom of religion is officially recognized in Myanmar, restrictions remain in place on the repair of Islamic religious buildings damaged or destroyed by the March 2025 earthquake. Individuals and groups who identify themselves as defenders of race, religion, and Buddhism have also campaigned against granting permission for the repair and reconstruction of Muslim religious buildings.
(See the translation of the attached link below the conclusion (17))
In a video, the POLARIS TikTok account referred to international incidents involving bomb attacks on Jewish places of worship and the deportation of supporters of Sharia law. It then called for Myanmar to close “illegal mosques” and deport people who support Sharia law, extending the narrative of religious exclusion to Muslims in Myanmar.
(See the translation of the attached link below the conclusion (18))
In relation to the reconstruction of Maibyi Market Mosque in Aungmye Tharzain Township, Mandalay Region, the KoKoGyi TikTok account accused Muslims of taking advantage of Myanmar’s political instability to rebuild the mosque unlawfully. The post portrayed Muslims as outsiders or guests rather than members of the country’s population and framed their actions as wrongdoing.
(See the translation of the attached link below the conclusion (19))
Cross-Platform Findings
Muslims were the most frequently targeted group across the platforms monitored. On Facebook, Muslims were most commonly portrayed as perpetrators of violence and crime and as disloyal to the country.
On Telegram, Muslims were frequently associated with criminality and dishonesty, and subjected to dehumanizing language.
On TikTok, the most common narratives called for restrictions on Muslims’ property ownership and mosque-related activities, as well as their deportation.
Narratives denying Rohingya identity were also identified. The most common portrayals labelled Rohingya as “Bengalis” or illegal entrants, rejecting their identity and questioning their belonging in Myanmar.
Gender-based hate speech was more prevalent on Telegram. Women were targeted through sexually degrading and humiliating remarks intended to undermine their dignity and damage their reputations.
Fake News and Misinformation
The View of Sue Telegram channel recirculated an unverified foreign news story to spread further hate speech. The channel, which regularly disseminates fake news and misinformation, shared an image of a young girl reportedly subjected to rape overseas and circulated a fabricated story falsely attributing the alleged crime to Muslims. The post used this unverified claim to promote anti-Muslim hate speech.
(See the translation of the attached link below the conclusion (20))
The Hmaing Wai Telegram channel, reportedly operated by a captain in the Myanmar military, deliberately disseminated false information about women who had participated in the Civil Disobedience Movement (CDM) in non-violent opposition to the military coup. The channel portrayed women CDM participants living abroad as sex workers, using sexually degrading allegations to attack their dignity and discredit their participation in anti-dictatorship resistance. It also labelled them as traitors to the country, combining gender-based harassment with politically motivated hate speech.
(See the translation of the attached link below the conclusion (21))
9The figure illustrating types of fake news
10Conclusion
Throughout September 2026, hate speech and harmful content continued to circulate across social media platforms in Myanmar. The combined dissemination of propaganda and misinformation exploiting ethnic, religious, and political divisions to target minority groups and political opponents remained a major concern. Content targeting minority communities, ethnic and religious groups, and political opponents was identified across platforms including Facebook, Telegram, and TikTok. Hate speech took forms beyond direct incitement to violence, including portraying entire groups as criminals, dehumanizing them, subjecting them to humiliation, and promoting discriminatory attitudes and practices.
Misinformation, disinformation, and unverified claims also continued to be used alongside hate speech to fuel fear, distrust, and hostility within communities. Some content was amplified through repeated sharing across accounts, pages, and channels, enabling harmful narratives to reach wider audiences. This creates a risk that online hate speech may extend beyond the digital environment and contribute to social tensions and discrimination in offline settings.
Overall, the spread of hate speech remained a serious concern across social media platforms in September. The interaction between hate speech, misinformation, and propaganda continues to pose a significant challenge. Timely identification and documentation of hate speech, verification of information, stronger content monitoring and moderation by social media platforms, and public awareness initiatives to discourage the spread of hatred within communities are therefore essential.
Translations of the documented posts
The posts below are hate speech documented by BHRN. They are translated here only as evidence for this report.
Translation (1)
Comments Targeting Rohingya on The Irrawaddy’s Facebook Post
Ye Twin Gyi Kyaung wrote:
“The issue of the military dictatorship is a separate matter; the Bengali issue is another. The people of Myanmar categorically reject the ‘illegal entrants and invaders’ who have high birth rates and reproduce rapidly.”
Translation (2)
Min Paing Soe also wrote a comment under the post on The Irrawaddy’s Facebook page:
“Illegal Bengali entrants are just that—illegal Bengali entrants. There are no Rohingya in Rakhine State. All illegal Bengali entrants are Bangladeshi nationals and have absolutely no connection to Myanmar.”
Translation (3)
AK Media Live: Allegations Against Rohingya Refugees and Armed Groups
Headline: “RSO Member Arrested for Drug Smuggling at a Refugee Camp in Bangladesh”
AK Media Live | 9 September 2026
According to the post, a Bengali man identified as Abu Tayyib, allegedly a member of the Rohingya Solidarity Organisation (RSO), was arrested the previous day by Bangladesh’s Armed Police Battalion (APBN) on suspicion of drug smuggling. The arrest reportedly took place in Block D-2 of Camp No. 4 in the Balukhali refugee camp, Ukhiya Township, Cox’s Bazar District.
The post alleged that Abu Tayyib smuggled drugs to purchase weapons, ammunition, and supplies for the RSO. It further claimed that he had been involved in serious crimes allegedly committed under the orders of RSO commanders.
The post went on to accuse several armed groups—ARSA, RSO, ARA, and RIM—of operating from Bengali refugee camps in Bangladesh and committing crimes in local communities along the Arakan–Bangladesh border, including kidnapping, abduction and murder, rape, and drug trafficking.
It concluded by claiming that Rohingya refugees in the camps had called on the Bangladesh government to strengthen security and take legal action against members of the named armed groups.
Photo credit: ITN News
Translation (4)
Comment under a BBC news post reporting Bangladesh’s statement on the proposed repatriation of 1.2 million Rohingya to Myanmar
Ko Thein Win wrote:
“Deport the illegal entrants. There is no need to accept them. Take strict legal action against them.
These people intend to expand their religion and seize territory. They should not be granted any rights.”
Translation (5)
Soe Win Than also wrote under the BBC news post as:
“If more than one million of them are accepted, their population could reach 30 million in ten years because they breed like dogs.”
Translation (6)
Voice of Unity: Anti-Muslim Rhetoric in the United Kingdom
Voice of Unity posted:
“In Liverpool, a city in Christian Britain, a mindless group of Muslim religious fanatics has been trying to impose Sharia law. The English are now driving them out before it is too late.”
Translation (7)
Lin Htike: Content Referencing Ethnic Conflict
Lin Htike wrote:
“This was imagined as something our own ethnic people would enjoy fighting over. I’m going to use this in my ‘Foreigners’ song, too.”
Translation (8)
Ba Nyunt: Sexualized Harassment of Women Participating in Resistance Movements
Ba Nyunt wrote:
“The young PDF women who left home and ended up in the jungle are having their lives ruined. They used to live peacefully in their parents’ homes, but after going into the jungle, they are being sexually exploited by PDF members. On top of that, they are being forced to sleep on the ground in the middle of the night and even stand guard, despite being women. It is heartbreaking.
“If their parents knew what was happening, they would be devastated. If these women have any compassion for their parents, I urge them to return to the right path and surrender.”
Translation (9)
Hmaing Wai: Sexualized Harassment of Women CDM Participants
Hmaing Wai wrote:
“The female CDM teachers and nurses who are now in Thailand are in for it this time.”
Translation (10)
DI Thameedaw: Gender-Based Humiliation
DI Thameedaw wrote:
“That Australian monkey can’t get any donations by rattling her cup, so now she’s screaming herself hoarse and getting worked up. She rattles the cup until it’s full, then gets up and dances, swallows it all, and spreads her legs.”
Translation (11)
DI Thameedaw (II): Threats Against Women Allegedly Involved in a Drone Attack
DI Thameedaw (II) wrote:
“Female PDF terrorists preparing to attack Tada-U Airport with drones.
“Level all the villages where the Myingyan PDF are based. Wipe them all out.
“Those women turned to terrorism because they couldn’t attract anyone on dating sites. Wipe out those women who have taken up terrorism, too.”
Translation (12)
Naypyidaw: Derogatory Remarks About NUG Officials
Naypyidaw wrote:
“Not a single one of the mad cow’s secretaries is left. Only the waiter, that ‘shirlan’ [derogatory term], and the longyi-wearing Maung Win Khaing Thun are left sitting there.
“Well, it makes no difference now. They might as well reappoint the thief Kyi Pya and the shameless woman, Ma Kyi Pya, who sucks up to others.
“They’ve probably already reappointed her. I might be too late in saying this.
“Damn!”
Translation (13)
Video Caption: Portraying Muslim Presence as a Threat to Buddhists
Naing Soe post with video:
“‘Pyinmana-stan’
“As I said, Pyinmana has become a ‘-stan’ city.
“These dark-skinned Muslims make it a priority to acquire properties where pagodas, stupas, and monasteries are located. Then they start building mosques one after another.
“Understand this: a mosque is a country of its own for Muslims.”
(Andrew Soe, 1 September 2026)
Caption displayed in the video:
“This is not religious propaganda. I’ll show you what is actually happening.
“On Pyinmana Pagoda Road, there is not even a single Buddhist-owned house left. Everything else has been sold out.
“How much longer can you Buddhists hold out?”
Translation (14)
Naung Taw Lay: Allegations of Unlawful Mosque Renovation
Naung Taw Lay wrote:
“Muslim Kalar are engaging in illegal activities.
“It has been reported that a mosque is being illegally renovated and reconstructed at the corner of 75th Street and 9A, Block 23, in Obo Thar Ward, Aungmyethazan Township, Mandalay. The post alleged that people had removed the barriers and unlawfully occupied a five-storey building within the compound that had been sealed by two successive governments.
“It further claimed that renovations had been carried out without permission since 2021, and that a questionable approval was issued on 5 December 2025.
“Muslim Kalar are engaging in illegal activities, and the relevant authorities must act in accordance with the law.”
Hashtags: #News #Myanmar
Translation (15)
Bone Kyaw Mg: Dehumanizing Anti-Muslim Language
Bone Kyaw Mg wrote:
“We, the hosts, have absolutely no reason to respect or fear dog-like Kalar people like you.”
Translation (16)
Emojis: Calls to Discriminate Against Muslims in Property Sales
Emojis wrote:
“In every city, it has become increasingly rare to find Burmese-owned houses or apartments in Kalar neighbourhoods. Burmese people can no longer enter these areas. If you are selling a house or property in your neighbourhood, oppose any sale to a Kalar buyer. Do not allow them to buy. Burmese people can no longer enter Kalar neighbourhoods at all.”
Translation (17)
Emojis: Allegations About Mosque Construction Following the Earthquake
Emojis wrote:
“Please share this widely. They are using the earthquake as an excuse to build something much larger, and I hear that it is not even legal.
“May the relevant authorities see this: Shwe Nyaung, Shwe Pone Thar Mosque…”
Translation (18)
POLARIS: Calls to Close Mosques and Deport Muslims
POLARIS posted a video with a statement from Ma Pu Tu:
“Close all illegal mosques and deport Muslims who support Sharia law.”
Translation (19)
KoKoGyi: Portraying Muslims as Unwelcome Guests
KoKoGyi posted an image containing the following text:
“Taking advantage of the country’s unstable political situation to build mosques illegally.
Guests should behave like guests.”
Translation (20)
View of Sue: Unverified Sexual Assault Claim Used to Promote Anti-Muslim Hostility
View of Sue posted an image with the following headline:
“A girl who was drugged and raped by a Kalar man in the UK.”
Text displayed in the image, attributed to Mel Gibson:
“On her 18th birthday, Millie Taplin was heading to a UK nightclub when a Muslim man offered her a vodka lemonade.
“One sip later, she was fully paralyzed.
“This is how thousands of British girls have been raped.
“Ban Islamic immigration and deport Islamists?
“A. Yes
“B. Nope”
The post used an alleged sexual assault to make a broader claim about Muslim men and promote restrictions on Muslim immigration and deportations. The claims in the image were not independently verified in the material provided.
Translation (21)
Hmaing Wai: Allegations of Sexual Exploitation of Women CDM Participants in Malaysia
Hmaing Wai wrote:
“There are KTVs and massage parlours in Malaysia run by NUG people.
“The people hired to work at those establishments are women who participated in the Civil Disobedience Movement (CDM).
“To put it bluntly, you could say that NUG members are making CDM women work as sex workers.
“Do not assume that they are being treated well just because they are being made to work as sex workers. If they fall out with a man called ‘Gyi’, who is related to Zaw Wai Soe, he arranges with the Malaysian police to have the CDM sex workers arrested.
“Of the money earned, apparently 30% goes to the revolution, 20% to food expenses, 10% to various fees for being able to work in Malaysia, and 2% to paying tribute to Gyi.
“These are the consequences of betraying the country.”
About BHRN
Burma Human Rights Network (BHRN) is based in London, operates across Burma/Myanmar and works for human rights, minority rights and religious freedom in Burma. BHRN has played a crucial role in advocating for human rights and religious freedom with politicians and world leaders.
Media enquiries
၁နိဒါန်း
၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအတွင်းတွင် ဖေ့ဘုတ်၊ တစ်တော့ခ်နှင့် တယ်လီဂရမ် ပလက်ဖောင်းများမှ အမုန်းစကား၊ သတင်းတုသတင်းမှားများနှင့်ပတ်သက်ပြီး စုစုပေါင်း ၁၀၀ ခုကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ပြီး ထိုမှတ်တမ်းတင်နိုင်မှုထဲတွင် ဖေ့ဘုတ်မှ ပို့စ် ၄၀ ခု၊ တယ်လီဂရမ်တွင် ၃၃ ခုနှင့် တစ်တော့ခ်တွင် ၂၇ ခုတို့ကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာလတွင် အမျိုးသားရေးအစွန်းရောက်လှုပ်ရှားမှုတွင် ဦးဆောင်နေကြသည့် မဘသ ဘုန်းကြီးများသည် ဗလီများအား ဝင်ရောက်စစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသန္တရ အာဏာပိုင်းများကို ဖိအားပေးမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မဘသ များ၏ ဖိအားပေးမှုအတိုင်း ဒေသန္တရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များသည် ဗလီများကို ပိတ်ပင်မှုများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် [1]။ ထိုကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်ပြီး အမုန်းစကားများပြောဆိုမှုများကို တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် ကုလသမဂ္ဂတွင် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် နေတန်ယာဟု စကားပြောချိန်တွင် အစည်းဝေးခန်းမထဲမှ ထွက်ခွာသည့်နိုင်ငံများတွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဦးကျော်မိုးထွန်း ပါဝင်နေမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး အမုန်းစကားပြောဆိုမှုများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။
စက်တင်ဘာလတွင်တွေ့ရှိရသည့် အမုန်းစကားများသည် ဘာသာရေး၊ တိုင်းရင်းသားဖြစ်တည်မှု၊ ကျားမဖြစ်တည်မှု အထူးသဖြင့် မွတ်စလင်၊ ရိုဟင်ဂျာနှင့် အမျိုးသမီးများအပေါ် ဦးတည်ပစ်မှတ် ထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ အဆိုပါပစ်မှတ်ထားသည့် ဇာတ်ကြောင်းများတွင် ဘာသာရေးနှင့် လူမျိုးစုများအပေါ် အပြစ်သားများအဖြစ်ပုံဖော်ခြင်း၊ အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် ဆက်စပ်ပုံဖော်ခြင်း၊ ရာဇဝတ်မှုများနှင့် ချိတ်ဆက်ပုံဖော်ခြင်း၊ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုများကို ငြင်းပယ်ခြင်း၊ လူအဖြစ်မှ နှိမ့်ချပုံဖော်ခြင်း၊ အမျိုးသမီးများအပေါ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ နိုင့်ထက်စီးနင်းပြောဆိုခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
အမုန်းစကားအမျိုးအစားများတွင် အပြစ်သားများအဖြစ်ပုံဖော်ခြင်း (Guilt Attribution) သည် အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး နိုင့်ထက်စီးနင်းပြောဆိုခြင်း(Bullying and Harassment) သည် ဒုတိယ အများဆုံးဖြစ်ပြီး လူအဖြစ်မှ နှိမ့်ချဆက်ဆံခြင်း(Dehumanization) သည် တတိယအများဆုံးဖြစ်ကာ ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ်ပုံဖော်ခြင်း( Threat Construction) သည် စတုတ္ထအများဆုံးဖြစ်သည်။
ယခုအစီရင်ခံစာသည် ပို့စ်တခုချင်းစီ၏ အမုန်းစကားများကို ပြန်လည်ဖော်ပြခြင်းမဟုတ်ဘဲ ထိုပို့စ်များမှ ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဇာတ်ကြောင်းများနှင့် ဦးတည်ပစ်မှတ်များအပေါ် ပုံဖော်ရေးသားမှုများကို အဓိက ထားပြီး တွေ့ရှိချက်များကို ဖော်ပြထားပါသည်။
၂သုတေသနနည်းနာ
အမုန်းစကားသည် စိတ်ခံစားမှု အမုန်းတရားပေါ်မူတည်ပြီး ပေါ်ပေါက်လာသော စကားရပ်ဖြစ်သည့် အလျောက် အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုရန် ကျယ်ပြန့်ပြီး တိကျသော ဖွင့်ဆိုချက်ဟူ၍ မရှိပေ။ သို့ဖြစ်ရာ ယခုအစီရင်ခံစာ၏ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အမုန်းစကားဖွင့်ဆိုချက်ကို BHRN မှ အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသည်။
တစ်စုံတစ်ဦး သို့မဟုတ် အုပ်စုတစ်စုကို ရည်ရွယ်၍ လူတစ်ဦးကို အကာအကွယ်ပြုရမည့် ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခြင်း၊ ပြစ်တင်ခြင်း၊ မုန်းတီးခြင်း၊ ရန်လိုခြင်းတို့ကို ခွဲခြားနှိမ့်ချဆက်ဆံမှုများကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်း၊ စာဖြင့်ရေးသားခြင်း၊ အမူအယာဖြင့် ဖော်ပြခြင်း၊ အနုပညာဖြင့် ဖော်ပြခြင်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။
လူသားတစ်ဦး၏ ကိုးကွယ်မှု၊ ဘာသာစကား၊ လိင်၊ လိင်စိတ်ခံယူမှု၊ နိုင်ငံသားဇစ်မြစ်၊ တိုင်းရင်းသားဖြစ်မှု၊ အသားအရောင်၊ လူမျိုး၊ ယုံကြည်မှု၊ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်များ စသည့် မွေးရာပါအခွင့်အရေးများကို ထိခိုက်ပြောဆိုခြင်းတို့ကိုဆိုလိုပါသည်။ လေ့လာမှုတွင် တွေ့ရှိသည့် အမုန်းစကားများကို အောက်ပါအတိုင်းပြန်လည်ခွဲခြားပါသည်။
- အပြစ်သားများအဖြစ်ပုံဖော်ရေးသားသည့် အမုန်းစကားများ၊
- နိုင့်ထက်စီးနင်းပြောဆို သည့်အမုန်းစကားများ၊
- လူအဖြစ်မှ နှိမ့်ချဆက်ဆံသည့်အမုန်းစကားများ၊
- ဆူပူအကြမ်းဖက်မှုကိုအားပေးသည့်အမုန်းစကားများ၊
- ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ်ပုံဖော်ရေး သားသည့်အမုန်းစကားများ၊
- အကြမ်းဖက်မှုနှင့်အ မုန်းစကားကြောင့် ကျူးလွန်သည့် လုပ်ရပ်များကို ဂုဏ်ယူစရာအဖြစ်ရေးသားသည့်အ မုန်းစကားများ
စသည်တို့ဖြင့် အမျိူးအစားခွဲခြားထားပါသည်။
မှတ်တမ်းတင်ထားသော အချက်အလက်များတွင် အမုန်းစကားကို လူမှု့ကွန်ယက်စာမျက်နှာတွင် ရေးသားသည့် ရက်စွဲ၊ ရေးသားသူအမည်၊ အသုံးပြုသည့် လူမှု့ကွန်ယက်စာမျက်နှာ ပလက်ဖောင်း၊ reach၊ အမုန်းစကား ဦးတည်ပစ်မှတ်များ၊ အမုန်းစကားအမျိုးအစားများ၊ အမုန်းစကား အသုံးပြုထားသော အဓိက အသုံးအနှုန်းတို့ ပါဝင်သည်။
အမုန်းစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် အကာကွယ်ပေးရမည့် ဝိသေသ လက္ခဏာရှိသော အုပ်စုများကို ပြောဆိုသည့် အမုန်းစကားများကိုသာ အမုန်းစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ မှတ်တမ်းတင်သည်။ ဥပမာ ဘာသာရေးအရ၊ လူမျိုးစု၊ တိုင်းရင်းသားများအရ၊ ကျားမ ဖြစ်တည်မှုအရ၊ လိင်စိတ်ခံယူမှုအရ၊ အသားအရောင်အရ၊ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုအရ စသည့် ဖြစ်တည်မှုများကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိစွာ မုန်းတီးစေရန် လှုံ့ဆော်သည့် အမုန်းစကားများကို အမုန်းစကားအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အကာကွယ်ပေးရန် မလိုသည့် အုပ်စုများကို ပြောဆိုမှုအား အမုန်းစကားအဖြစ်မသတ်မှတ်ပေ။ ဥပမာ လက်နက်ကိုင်အစုအဖွဲ့များ၊ နိုင်ငံရေး ဦးဆောင်အဖွဲ့အစည်းများ (NUG, KNU, KIO, etc)၊ စစ်တပ်နှင့်ပတ်သက်သည့်အရာရှိများ စသည့် အစုအဖွဲ့များကို ပြောဆိုမှုအား အမုန်းစကားအဖြစ် မသတ်မှတ်ပေ။[2]
BHRN သည် လက်ရှိမြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် နိုင်ငံရေးစစ်ရေးတင်းမာမှုများဖြစ်ပေါ်နေချိန်တွင် စစ်တပ်နှင့် ၎င်း၏ ဝါဒဖြန့်ချန်နယ်များမှ ဖြန့်ဝေနေသည့် သတင်းအကြောင်းအရာများတွင် ပါဝင်သည့် အမုန်းစကားအသုံးအနှုန်းများကို နေ့စဥ်လေ့လာစောင့်ကြည့်မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။
[2] United Nations Strategy and Plan of Action on Hate Speech: Guidance on Addressing Hate Speech in the Field ↩
၃ဒေတာစုဆောင်းခြင်း
ယခုအစီရင်ခံစာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် Facebook gp ၃ ခု Page ၂ ခု နှင့် Facebook အကောင့် ၁၃ ခု ၊ တယ်လီဂရမ် ချန်နယ်(၂၄) ခုနှင့် TikTok Acc ၂၄ ခု တို့ကို Qualitative method အသုံးပြုပြီး စောင့်ကြည့်လေ့လာခဲ့ပါသည်။ တွေ့ရှိသည့် အမုန်းစကားများ၊ သတင်းတု သတင်းမှားများကို ရေးသားသည့် ရက်စွဲ၊ ဆိုရှယ်မီဒီယာ ပလက်ဖောင်းအမည်၊ ရေးသားသူအမည်၊ အမုန်းစကား/သတင်းတုသတင်းမှား အမျိုးအစားများ၊ Keyword များနှင့် ဦးတည်ပစ်မှတ်များစသည် တို့ကို ခွဲခြမ်း မှတ်တမ်းတင်ပါသည်။
ပို့စ်တခုချင်းစီအား သီးခြားဖြစ်ရပ်များအဖြစ်သာကြည့်ရန် မလုံလောက်သည့်အတွက် ယခုအစီရင်ခံစာတွင် ထပ်ခါထပ်ခါ တွေ့ရှိရသည့် စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများ၊ ဦးတည်ပစ်မှတ်များကို တူညီသော ပုံဖော် ရေးသားမှုများကို စုစည်း၍ အဓိက ဇာတ်ကြောင်းများကို ခွဲခြမ်းလေ့လာထားပါသည်။
အဓိကတွေ့ရှိချက်များ
စက်တင်ဘာလတွင် အဓိကတွေ့ရှိရသည့် အမုန်းစကားအရေအတွက်မှာ ၁၀၀ ခုဖြစ်သည်။
၄ပလက်ဖောင်းအလိုက် ဖြန့်ဝေမှု
၅အမုန်းစကားအမျိုးအစား အရေအတွက်ပြပုံ
၆အမုန်းစကား ဦးတည်ပစ်မှတ်များ အရေအတွက်ပြပုံ
၇အမုန်းစကားရေးသားသူများ သုံးစွဲသည့် keywords များ
၈တွေ့ရှိချက်များ
Facebook လူမှုကွန်ယက်စာမျက်နှာတွင် တွေ့ရှိချက်များ
ဖေ့ဘုတ်တွင် ပို့စ်စုစုပေါင်း ၄၀ ကိုမှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ပြီး အမုန်းစကား ၃၇ ခု၊ သတင်းတုသတင်းမှား ၁ ခုနှင့် အခြား ၂ခုတို့ ပါဝင်သည်။ အများဆုံးတွေ့ရှိရသည့် အမုန်းစကားအမျိုးအစားများမှာ အပြစ်သားအဖြစ် ပုံဖော်ခြင်း Guilt Attribution – 29 ခု၊ နိုင်ထက်စီးနင်းပြောဆိုခြင်း Bullying & Harassment 6 ခုနှင့် Dehumanization 2ခုပါဝင်သည်။ အဓိက ဦးတည်သည့် ပစ်မှတ်များမှာ ရိုဟင်ဂျာများကို ဦးတည်မှု ၁၉ ခု၊ မွတ်စလင်များကို ဦးတည်မှု ၁၇ ခု၊ အမျိုးသမီးများကို ဦးတည်မှု ၂ခုတို့ ဖြစ်သည်။
ရိုဟင်ဂျာများအပေါ်ဦးတည်သည့် အမုန်းစကားများ
ရိုဟင်ဂျာများကို တရားမဝင် ဘင်္ဂါလီများ၊ နိုင်ငံခြားမှ တရားမဝင် ခိုးဝင်လာသူများအဖြစ် ပုံဖော်မှုများသည် ထင်ရှားသည့် ဇာတ်ကြောင်းများထဲမှ တခုဖြစ်သည်။ The Irrawaddy Burmese Page တွင် ရိုဟင်ဂျာနှင့် မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး ဆောင်းပါးဖော်ပြမှုတွင် ဧရာဝတီသတင်းဌာနအား တာလီဘန်အားပေး သတင်းဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်မရှိကြောင်း၊ မတရားခိုးဝင်ကြသည့် အကြမ်းဖက်မှုကို လုပ်ဆောင်နေသူများအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသားများအဖြစ်လည်း ကောင်း၊ အချို့ပို့စ်များတွင် ရိုဟင်ဂျာများ၏ ဖြစ်တည်မှုများကို ငြင်းပယ်ခြင်းသာမက မြန်မာနိုင်ငံမှဖယ်ရှားရန် တောင်းဆိုရေးသားမှုများပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် လက်ရှိ စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်မှုသည်လိုအပ်ပြီး ရိုဟင်ဂျာများကို စစ်တပ်ကို ဆန့်ကျင်သူကော ထောက်ခံသူများပါ လက်မခံရန် တိုက်တွန်းရေးသားမှုများလည်းတွေ့ရှိရသည်။
အဆိုပါ The Irrawaddy-Burmese ၏ သတင်းဖော်ပြမှုအောက်တွင် ရေတွင်းကြီးကျောင်း ဆိုသည့် Facebook Acc မှ ရိုဟင်ဂျာများအား ခိုးဝင်ကျူးကျော်သူ အကြမ်းဖက်များအဖြင့်ပုံဖော်ထား သည်။ ထို့အပြင် လူအင်အားဖြင့် နယ်ချဲ့သူများအဖြစ်လည်း အမုန်းစကားဆိုထားသည်။ ၎င်းရေးသားမှုကို ထောက်ခံသူ ၅၈ ဦးရှိခဲ့သည်။
Min Paing Soe Facebook Acc မှလည်း The Irrawaddy-Burmese ၏ သတင်းဖော်ပြမှုအောက်တွင် ရိုဟင်ဂျာများသည် ခိုးဝင်များသာဖြစ်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးမရှိကြောင်းနှင့် ရိုဟင်ဂျာအရေးသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့်မသက်ဆိုင်ကြောင်း ဆိုထားသည်။ ၎င်းက ရိုဟင်ဂျာများအား အကြမ်းဖက်ခိုးဝင်များအဖြစ် ပုံဖော်ရေးသားထားသည့် အမုန်းစကားကို တွေ့မြင်ရသည်။
ထို့ပြင် ရိုဟင်ဂျာများသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာနယ်စပ်တွင် အကြမ်းဖက်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်နေပြီး ဒုက္ခသည်စခန်းမှ ပြည်သူများကို ပြန်ပေးဆွဲခြင်း၊ မုဒိန်းမှုကျူးလွန်ခြင်း၊ ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခြင်း၊ မူးယစ်ဆေးဝါးဖြန့်ဖြူးခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေသည်ဟု ရိုဟင်ဂျာများကို အပြစ်သားအဖြစ် ပုံဖော်ရေးသားထားသည့်အမုန်းစကားကို AK Media မှဖော်ပြထားသည်။
အလားတူ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံမှ ရိုဟင်ဂျာ ၁.၂ သန်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်ပို့နိုင်ရေးအတွက် ကုလသမဂ္ဂတွင် ပြောကြားသည့် မိန့်ခွန်းအား BBC Burmese Page မှ သတင်းဖော်ပြမှုအောက်တွင် ရိုဟင်ဂျာများနှင့်ပတ်သက်ပြီး အမုန်းစကားရေးသားမှုများ တွေ့ရှိရသည်။
ရိုဟင်ဂျာများသည် တရားမဝင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့်အတွက် ပြန်လည်လက်ခံခြင်းကို မပြုလုပ်ရန်နှင့် ရိုဟင်ဂျာများသည် ဘာသာရေးကိုနယ်ချဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံမြေကို လုယူရန် ကြိုးပမ်းနေသူများဖြစ်သည်ဟု ရိုဟင်ဂျာများကို အပြစ်သားများအဖြစ် ပုံဖော်ပြီး အမုန်းစကားမှတ်ချက်များကို ကိုသိန်းဝင်း Facebook Acc မှ ရေးသားထားသည်။ ၎င်းရေးသားမှုကို ထောက်ခံသူ ၅၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ရိုဟင်ဂျာများ၏ လူဦးရေတိုးပွားမှုအား တိရိစ္ဆာန်ဖြင့် ခိုင်းနှိုင်းကာ ပြောဆိုသည့် အမုန်းစကားမှတ်ချက်ပေးမှုများကိုလည်းတွေ့ရှိရသည်။ Soe Win Than Facebook Acc မှလည်း BBC Burmese Page ၏ ရိုဟင်ဂျာများ ပြန်လည်ပေးပို့ရေးကိစ္စ သတင်းဖော်ပြမှုအပေါ် အမုန်းစကားမှတ်ချက်ဆိုထားသည်။ ၎င်း၏ ရေးသားမှုတွင် ရိုဟင်ဂျာများအား လူအင်အားဖြင့် နယ်မြေချဲ့ထွင်သူများအဖြစ်ပုံဖော်ကာ ရိုဟင်ဂျာများအား အပြစ်သားအဖြစ် ပုံဖော် အမုန်းစကားဆိုထားသလို လူအဖြစ်မှ နိမ့်ချစော်ကားသည့် အသုံးအနုန်းများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ယင်းရေးသားမှုကို ထောက်ခံသူ ၆ ဦးရှိခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ဖေ့ဘုတ်တွင် ရိုဟင်ဂျာများကို ဆန့်ကျင်သည့် ဇာတ်ကြောင်းများကို သုံးသပ်ရာတွင် ရိုဟင်ဂျာများ၏ Identity ကို ငြင်းပယ်ခြင်း၊ တရားမဝင်ဝင်ရောက်လာသူများအဖြစ် ပုံဖော်ခြင်း၊ လူဦးရေးတိုးပွားမှုအား မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ်ပုံဖော်ရေးသားခြင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရိုဟင်ဂျာများကို ဥပဒေအရသော်လည်းကောင်း၊ အခြားနည်းလမ်းများအရသော်လည်းကောင်း ဖယ်ထုတ်ရန် တိုက်တွန်းမှုများကိုတွေ့ရှိရသည်။
မွတ်စလင်များကို ဦးတည်သည့်အမုန်းစကားများ
၉/၁၁ ဖြစ်စဉ် ၂၅ နှစ်ပြည့်တွင် မွတ်စလင်များသည် ခရစ်ယာန်နိုင်ငံဖြစ်သည့် အမေရိကန်နိုင်ငံကို အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်အဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု မွတ်စလင်များကို အပြစ်သားအဖြစ်ပုံဖော်ရေး သားသည့် အမုန်းစကားကို Voice of Unity Page မှ ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် ခရစ်ယာန်နိုင်ငံဖြစ်သည့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် မွတ်စလင်များသည် ရှရီယာ ဥပဒေကို အသက်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းသည့်အတွက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသားများသည် မွတ်စလင်များကို အချိန်မီမောင်းထုတ်နေပြီဟု ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားသည့် ဗီဒီယိုတခုဖြင့် မွတ်စလင်များကို အပြစ်သားများအဖြစ်ပုံဖော်ထားသည့် အမုန်းစကားကို ထိုpageမှ ရေးသားထားသည်။
ထို့ပြင် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုကို အားပေးသူ အဆိုတော် လင်းထိုက်အောင်သည် “မြန်မာများသည် နုံအလွန်သည်။ မကြာမီ အနေခက်၍ အသေပါခက်လိမ့်မည်။ အမျိုးဖျက် ဘာသာဖျက်ကို ဒို့ကာကွယ်မည်။ ထို့မြန်မာပြည် မိစ္ဆာအောက်သို့ အရောက်မခံနိုင်ပြီ။ နှိုးဆော်ပါသည်။ အကျိုးမျှော်ပါသည်။” စသည့် စာသာများပါဝင်သည့် သီချင်းကို ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး ထိုရုပ်သံသီချင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားများမှ ရန်ဖြစ် အငြင်းပွားနေပြီး မွတ်စလင်တဦးသည် ထိုဖြစ်စဉ်ကို ကြည့်ပြီး ထိုင်ရယ်နေသည့် သရုပ်ဆောင်မှုများကို ဖန်တီးထားသည်။ ထိုရုပ်သံတွင် မွတ်စလင်များကို မိစ္ဆာများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ ဘာသာရေး အခြေပြု ဖယ်ထုတ်မှုနှင့် လူအဖြစ်မှနှိမ့်ချကာ ဆက်ဆံရန်လိုအပ်သည်ဟု ပုံဖော်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
Telegram တွင် တွေ့ရှိမှုများ
တယ်လီဂရမ်မှတွေ့ရှိမှုများကို မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် ၃၃ ခု မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ပြီး အမုန်းစကား ၂၈ ခု။ သတင်းတုသတင်းမှား ၅ ခုတို့ကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ တယ်လီဂရမ်တွင် တွေ့ရှိမှုသည် အခြားလူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာများတွင် တွေ့ရှိရမှုနှင့်မတူဘဲ အမျိုးသမီးများကို ပစ်မှတ်ထားသည့် အမုန်းစကားများကို အများဆုံးတွေ့ရှိရသည်။ တယ်လီဂရမ်တွင် ပစ်မှတ်ထားခံရသည့် အုပ်စုများထဲမှ အများဆုံးမှာ အမျိုးသမီးများဖြစ်ပြီး မွတ်စလင်များမှ ဒုတိယအများဆုံးနှင့် ရိုဟင်ဂျာများမှာ တတိယ အများဆုံးဖြစ်သည်။
အမျိုးသမီးများကို ဦးတည်သည့်အမုန်းစကားများ
တယ်လီဂရမ်တွင် အမျိုးသမီးများအား လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ နိုင့်ထက်စီးနင်းပြောဆိုခြင်း၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စွပ်စွဲမှုများကို ပုံဖော်ပြောဆိုခြင်းများကို တွေ့ရှိရသည်။ အမျိုးသမီးများသည် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များသို့ ဝင်ရောက်ပြီးသည့်အခါ လိင်အပျော်မယ်များအဖြစ် အသုံးချခံနေရကြောင်းနှင့် မိဘများသိလျှင် ရင်ကျိုးရမည့်ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း အမျိုးသမီးများကို လိင်ပိုင်ဆိုင်ရာ နိုင့်ထက်စီးနင်းပြောဆိုသည့် အမုန်းစကားများကို စစ်တပ်ဝါဒဖြန့်Ba Nyunt တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်မှရေးသားထားသည်။
ထို့ပြင် ထိုင်းနိုင်ငံ ပတ္တရားကမ်းခြေသို့ အမေရိကန်စစ်သားများ လာရောက်လည်ပတ်သည့် ကာလတွင် စစ်ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်ကာ CDM ပြုလုပ်ထားသည့် အမျိုးသမီးများအား CDM များအတွက် ခေတ်ပေါ်ဈေးကွက်ဟုဆိုကာ CDM အမျိုးသမီးများအား လိင်အပျော်မယ်များအဖြစ်ပုံဖော်ထားသည့်ကာတွန်းကို ကာတွန်းမိုးတိမ်မှ ရေးစွဲထားပြီး စစ်ကောင်စီဝါဒဖြန့် မှိုင်းဝေ တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်မှ ဖော်ပြထားသည်။
ထို့ပြင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအတွက် ရန်ပုံငွေရှာနေကြသည့် အမျိုးသမီးတဦးအား အလှူငွေများကို ကိုယ်ကျိုးသုံးနေကြောင်းနှင့် မျောက်နှင့်ခိုင်းနှိုင်းကာ လူအဖြစ်မှ နှိမ့်ချသည့် အမုန်းစကားကို စစ်ကောင်စီ ဝါဒဖြန့် DI Thameedaw (II) မှ ရေးသားဖြန့်ဝေထားသည်။
တံတားဦးလေဆိပ်အား ဒရုန်ဖြင့်တိုက်ခိုက်ရာတွင် ပါဝင်သည့် အမျိုးသမီးများ၏ ပုံများကို ဖော်ပြကာ Date Girls များ ဈေးဦးမပေါက်လို့ တော်လှန်ရေးလုပ်နေခြင်းဖြစ်ကြောင်း အမျိုးသမီးများကို နိုင်ငံရေးခံယူချက်ကို အကြောင်းပြုပြီး လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ နိုင့်ထက်စီးနင်းပြောဆိုသည့် အမုန်းစကားကို စစ်ကောင်စီဝါဒဖြန့် DI Thameedaw (II) မှ ရေးသားဖြန့်ဝေထားသည်။
ထို့ပြင် NUG ၏ အတွင်းဝန် ဖြစ်သည့် မကြည်ပြာအား သူမသည် ရန်ပုံငွေများကို ခိုးယူသူဖြစ်ကြောင်းနှင့် မွတ်စလင်များနှင့် ဖောက်ပြန်နေသူဖြစ်ကြောင်း နိုင်ငံရေးခံယူချက်ပေါ်မူတည်ပြီး လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ နိုင့်ထက်စီးနင်းပြောဆိုမှုကို စစ်ကောင်စီဝါဒဖြန့် နေပြည်တော် တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်မှ ရေးသားဖြန့်ဝေထားသည်။
အထက်ပါအချက်များကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် တယ်လီဂရမ်တွင် ကျား/မ အခြေပြုအမုန်းစကားများသည် Sexual Humiliation, personal shaming and gender-based degradation တို့ကို အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
မွတ်စလင်များအပေါ်ဦးတည်သည့်အမုန်းစကားများ
စက်တင်ဘာလအတွင်း အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ၏ ဝတ်ပြုဆုတောင်းမှုအဆောက်အဦများနှင့် ပတ်သက်သည့် အမုန်းစကားဖြန့်ဝေမှုကို အများဆုံးတွေ့ရသည်။ နိုင်စိုးနှင့်အမျိုးများ တယ်လီဂရမ်အကောင့်မှ ပျဉ်းမနားစတန် ဆိုသည့် လှောင်ပြောင်သရော်သည့် ခေါင်းစီးဖြင့် အမုန်းစကားဆိုထားသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။ ၎င်းက အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ၏ သာသနိကပိုင်နေရာများအား ပစ်မှတ်ထားသိမ်းယူကာ ဝတ်ပြုကျောင်းများ ဆောင်လုပ်နေသည်ဟု လှောင်ပြောင်သရော်သောအသုံးအနုန်းများဖြင့် အကြမ်းဖက်များအသွင် စွပ်စွဲပြစ်တင်ထားသည်။
Naung Taw Lay ဆိုသည့် တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်မှလည်း မန္တလေးမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ ဉပုသ်တော်ရပ်ကွက်ရှိ ချိတ်ပိတ်ထားသည့်ဆိုသော မိဘဈေး ဗလီဝတ်ကျောင်းအား ပြန်လည်ပြင်ဆင်နေသည်ဟု စွပ်စွဲပြောကြား အမုန်းစကားဆိုထားသည်။ ၎င်းက အစ္စလာမ်ဘသာဝင်များအား နယ်ချဲ့သူများ အကြမ်းဖက်များအဖြစ် ပုံဖော်ထားသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအား ကျူးကျော် ဝင်ရောက်နေထိုင်သည့် ဧည့်သည်များအဖြစ် ပုံဖော်ကာ bone kyaw mg တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်တွင် အမုန်းစကားဆိုထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းချန်နယ်မှ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအား လူအဖြစ်မှ နှိမ့်ချသည့် အသုံးအနုန်းများဖြင့် အမုန်းစကားဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။
Tiktok တွင် တွေ့ရှိမှုများ
Tiktok တွင်တွေ့ရှိရသော အမုန်းစကား အခု ၂၀ အား မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ အဓိကအများဆုံးတွေ့ရှိရမှု မှာ မွတ်စလင်ဖြစ်ပြီး ရိုဟင်ဂျာများနှင့်ပတ်သက်သည့် အမုန်းစကားများကိုလဲ တွေ့ရှိရသည်။
တွေ့ရှိရသည့် အမုန်းစကားအမျိုးအစားများမှာ Guilt Attribution - 11 ခု၊ Bullying and Harassment – 5 နှင့် Threat Construction – 4 တို့ဖြစ်သည်။
မွတ်စလင်များအပေါ်ဦးတည်သည့် အမုန်းစကားများ
မွတ်စလင်များအား အိမ်ခြံမြေယာပိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် ပတ်သက်ပြီး ခွဲခြားဖယ်ကြဉ်ရန် လှုံ့ဆော်မှုများကို တွေ့ရှိရ သည်။ မွတ်စလင်များအား မြန်မာအများစုနေသည့် ရပ်ကွက်များတွင် နေ အိမ်၊ တိုက်ခန်းများကို ရောင်းချမှု မလုပ်ရန် လှုံ့ဆော်မှုများကို Emojiis Tiktok account မှ ရေးသားလှုံ့ဆော်ထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ မွတ်စလင်များကို ရောင်းချပါက မြန်မာများ ထိုရပ်ကွက်များတွင် ဝင်ရောက်နေထိုင်ရန် ခက်ခဲသွားနိုင်သည့်အတွက် မွတ်စလင်များကို အန္တရာယ်များအဖြစ်ပုံဖော်ကာ မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကန့်သတ်ကြရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ရှမ်းပြည်နယ် ရွှေညောင်မြို့ရှိ ရွှေဘုံသာဗလီ မျက်နှာစာ ဗီဒီယိုဖိုင်တခုအားဖော်ပြပြီး ငလျင်ကို အကြောင်းပြ ထပ်တိုးဆောက်လုပ်နေသည်ဟု မမှန်မကန် အမုန်းစကားဖြန့်ဝေမှုကို Emojiis TikTok Acc က ပြုလုပ်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်ခွင့် ပြုထားသည်ဟု ဆိုသော်လည်း ၂၀၂၅ မတ်လအတွင်းဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် ပြိုကျပျက်စီးသွားသည့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ၏ ဘာသာရေးအဆောက်အဦများ ပြင်ဆင်ခွင့်ကို ကန့်သတ်မှုများရှိနေဆဲပင်ဖြစ်သည်။ အမျိုးဘာသာသာသနာ စောင့်ရှောက်သူများဟု ခံယူထားသူများကလည်း အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ၏ ဘာသာရေး အဆောက်အဦးများကို ပြင်ဆင်ခွင့်မပြုရန် လှုံ့ဆော်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာတွင် ဂျူးများ၏ ဘုရားကျောင်းများကို ဗုံးခွဲတိုက်ခိုက်သည့်အတွက်ကြောင့် ရှရီအာဥပဒေကို ထောက်ခံသူများကို နယ်နှင်ဒဏ်ပေးနေချိန် မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း တရားမဝင် ဗလီများကို ပိတ်ပြီး ရှရီယာဥပဒေကို ထောက်ခံသူများကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးရန် လှုံ့ဆော်မှုကို POLARIS Tiktok account မှ ရုပ်သံဗီဒီယိုဖြင့် ပြောဆိုထားသည်။
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်ရှိ မိဘဈေးဗလီအား ပြန်လည်တည် ဆောက်မှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး မွတ်စလင်များသည် နိုင်ငံရေးအခြေ အနေ မကောင်းခြင်းကို အခွင့်ကောင်း ယူကာ ဗလီအား တရားမဝင်ဆောက်နေပြီး မွတ်စလင်များကို ဧည့်သည်အဖြစ် ပုံဖော်ရေးသားပြီး အပြစ်သားအဖြစ်ပုံဖော်ထားမှုကို KoKoGyi Tiktok account မှ ဖော်ပြထားသည်။
ပလက်ဖောင်းများအကြား တွေ့ရှိချက်များ
မွတ်စလင်များသည် အများဆုံးပစ်မှတ်ထားခံရသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ Facebook တွင် မွတ်စလင်များကို အကြမ်းဖက်မှုများ၊ ရာဇဝတ်မှုများ တိုင်းပြည်အပေါ်သစ္စာမစောင့်သိ သူများအဖြစ် ပုံဖော်ထားမှုများကို အများဆုံးတွေ့ရှိရသည်။
Telegramတွင် မွတ်စလင်များကို ရာဇဝတ်မှုများ၊ မရိုးသားမှုများနှင့် လူအဖြစ်မှ နှိမ့်ချသည့် အသုံးအနှုန်းများဖြင့် ပုံဖော်ထားသည်ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရသည်။
TikTokတွင်မူ မွတ်စလင်များအား အိမ်ခြံမြေပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကန့်သတ်ရန်၊ ဗလီများကို ကန့်သတ်ရန်၊ မွတ်စလင်များကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးရန် ပုံဖော်ရေးသားမှုများကို အများဆုံးတွေ့ရသည်။
ထို့ပြင် ရိုဟင်ဂျာများကို ၎င်းတို့၏ ဖြစ်တည်မှုများကို ငြင်းပယ်သည့် ဇာတ်ကြောင်းများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ အများဆုံးတွေ့ရသည့် ဇာတ်ကြောင်းများမှာ ရိုဟင်ဂျာများကို ဘင်္ဂါလီ သို့မဟုတ် တရားမဝင် ဝင်ရောက်လာသူများအဖြစ် ပုံဖော်ထားပြီး ရိုဟင်ဂျာများကို ငြင်းပယ်သည့် ပုံဖော်ရေးသားမှုများကို တွေ့ရသည်။
Telegram တွင် ကျား/မ အခြေပြု အမုန်းစကားများကို ပိုမိုတွေ့ရှိရသည်။ Telegramတွင် အမျိုးသမီးများကို လိင်ပိုင်ဆိုင်ရာ နိုင့်ထက်စီးနင်း ပြောဆိုမှုများဖြင့် ဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်းစေရန် ရေးသားမှုများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။
သတင်းတု သတင်းမှားများ
အတည်ပြုရန် ခက်ခဲသည့် ပြည်ပသတင်းတစ်ပုဒ်အား ပြန်လည်မျှဝေကာ ထပ်ဆင့် အမုန်းစကားဖြန့်ဝေမှုကို View of Sue တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်တွင် ပြုလုပ်ထားသည်။ သတင်းတုသတင်းမှားများအား စဉ်ဆက်မပြတ် ဖြန့်ဝေလေ့ရှိသော View of Sue ချန်နယ်က ပြည်ပမှ အဓမ္မပြုကျင့်ခံရသည်ဆိုသော မိန်းကလေးငယ်၏ ရုပ်ပုံအားဖော်ပြကာ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ၏ လုပ်ရပ်ဟု လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော သတင်းဖြင့် အမုန်းစကား ဆိုထားသည်။
စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီးတဦး ဖွင့်လှစ်ထားသည့် မှိုင်းဝေဆိုသည့် တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်တွင် စစ်အာဏာသိမ်းခြင်းကို အကြမ်းမဖက်ပဲ ဆန့်ကျင်ခဲ့သည့် CDM အမျိုးသမီးများအား ရည်ရွယ် ချက်ရှိရှိ သတင်းအမှားလွှင့်ကာ အမုန်းစကားဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းက ပြည်ပရောက် CDM အမျိုးသမီးများအား ပြည့်တန်ဆာများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးတွင် ပါဝင်သော အမျိုးသမီးများ၏ ဂုဏ်သိက္ခာ ပိုင်းအား ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရုံသာမက နိုင်ငံတော် သစ္စာဖောက်များအဖြစ်ပါ အမုန်းစကားဆိုခဲ့သည်။
၉သတင်းတုသတင်းမှား အရေအတွက်ပြပုံ
၁၀နိဂုံး
ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆိုရှယ်မီဒီယာပလက်ဖောင်းတွင် အမုန်းစကားနှင့် အန္တရာယ်ရှိသော အကြောင်းအရာများ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့နေပြီး၊ လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးကွဲပြားမှုများကို အသုံးချကာ လူနည်းစုများနှင့် နိုင်ငံရေးဆန့်ကျင်သူများကို ပစ်မှတ်ထားသည့် ဝါဒဖြန့်မှုများနှင့် သတင်းမှားများ ပေါင်းစပ်ဖြန့်ဝေမှုသည် အဓိကစိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေတစ်ရပ်ဖြစ်နေသည်။ အထူးသဖြင့် Facebook၊ Telegram နှင့် TikTok ကဲ့သို့သော ပလက်ဖောင်းများတွင် လူနည်းစုများ၊ လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေးအုပ်စုများအပြင် နိုင်ငံရေးအရ ဆန့်ကျင်သူများကို ပစ်မှတ်ထားသည့် အကြောင်းအရာများကို တွေ့ရှိရသည်။ အမုန်းစကားများသည် တိုက်ရိုက်အကြမ်းဖက်ရန် လှုံ့ဆော်ခြင်းသာမက လူအုပ်စုတစ်စုလုံးကို ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများအဖြစ် ပုံဖော်ခြင်း၊ လူသားမဟုတ်သကဲ့သို့ ပုံဖော်ခြင်း၊ အရှက်ခွဲခြင်းနှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို အားပေးသည့် ပြောဆိုမှုများအဖြစ်လည်း ပေါ်ပေါက်နေသည်။
ထို့အပြင် သတင်းမှား၊ သတင်းတုနှင့် အတည်မပြုနိုင်သည့် အချက်အလက်များကို အမုန်းစကားများနှင့် ပေါင်းစပ်အသုံးပြု၍ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ကြောက်ရွံ့မှု၊ မယုံကြည်မှုနှင့် မုန်းတီးမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်စေရန် ဖြန့်ဝေမှုများလည်း ဆက်လက်တွေ့ရှိရသည်။ အချို့သော အကြောင်းအရာများကို အကောင့်များ၊ Page များနှင့် Channel များမှ ပြန်လည်မျှဝေခြင်းအားဖြင့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့စေသည့် ပုံစံလည်း ရှိနေသည်။ ယင်းအခြေအနေသည် အွန်လိုင်းပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် အမုန်းစကားများကို အွန်လိုင်းပတ်ဝန်းကျင်အတွင်းသာ ကန့်သတ်မထားဘဲ လူမှုရေးတင်းမာမှုများနှင့် မြေပြင်ပေါ်ရှိ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများကိုပါ အားပေးနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိသော အခြေအနေတစ်ရပ် ဖြစ်စေသည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် စက်တင်ဘာလအတွင်း အမုန်းစကားဖြန့်ဝေမှုသည် ဆိုရှယ်မီဒီယာ ပလက်ဖောင်းများပေါ်တွင် ဆက်လက်စိုးရိမ်ဖွယ်ရာအခြေအနေတွင်ရှိနေပြီး အမုန်းစကား၊ သတင်းမှားနှင့် ဝါဒဖြန့်မှုတို့ အပြန်အလှန်ပေါင်းစပ်၍ ပျံ့နှံ့လာခြင်းသည် အဓိကစိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အမုန်းစကားများကို အချိန်မီဖော်ထုတ်မှတ်တမ်းတင်ခြင်း၊ အချက်အလက်မှန်ကန်မှုကို စိစစ်ခြင်း၊ ဆိုရှယ်မီဒီယာ ပလက်ဖောင်းများ၏ အကြောင်း အရာ စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခြင်းနှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း အမုန်းတရားမဖြန့်ပွားစေရန် အသိပညာပေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ လိုအပ်လျက်ရှိသည်။
